دغدغه او، استفاده از توان مردم برای آبادی کشور بود

پایگاه اطلاع‌رسانی پژوهشکده تاریخ معاصر؛
شما خویشاوندِ نزدیکِ زنده‌یاد آیت‌الله محی‌الدین حائری شیرازی هستید. از آغاز آشنایی خود با ایشان بگویید.
بسم الله الرحمن الرحیم. بنده هنوز نوجوان بودم که رابطه خویشاوندی بین ما ایجاد شد. چیزی که یادم هست، این است که ایشان به عنوان یک روحانیِ مبارز در بین مردم شیراز شهرت داشتند. خاله من، همسر ایشان بودند و انصافا در طول زندگی، همراهی بسیار خوبی با ایشان داشتند. البته زندگی آنها بسیار سخت بود؛ چون ایشان غالبا یا در زندان یا در تبعید بودند و همسرشان باید با فرزندان کوچک، از این شهر به آن شهر می‌رفتند! خاطرم هست که آقای حائری گاهی فرزند خردسال خویش را به جلسات می‌آوردند تا همسرشان از دیگر فرزندان مراقبت کنند و این کار را در سال‌های پس از پیروزی انقلاب هم ادامه دادند. در مجموع علاقه و تفاهم جدیِ این زوج، موجب شده بود قدری تحمل مشکلات برای آنها آسان شود.

رفتار و تعاملِ ایشان با خویشاوندان را چگونه دیدید؟
ایشان در این زمینه هم، مثل بسیاری از زمینه‌های دیگر، الگو و حتی کم‌نظیر بودند. یک بار در نوجوانی بیمار شدم و ایشان بعد از یک هفته به عیادتم آمدند. با اینکه حال من خوب شده بود، ولی به دلیل علاقه زیادی که به ایشان داشتم، در تخت خوابیدم تا ایشان به عیادتم بیایند! علت این بود که حتی کودکان و نوجوانان هم، از خُلقِ نیکِ ایشان لذت می‌بردند. علاقه ایشان به فرزندان و نوادگانشان نیز، کم‌مانند بود.

علت جاذبه شخصیت آیت‌الله حائری برای نسل جوان چه بود؟
تلاش اصلی آیت‌الله حائری برای تربیت نسل جوان در دوره پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، به جلساتشان در مسجد «شمشیرگرها»ی شیراز مربوط می‌شود. این مسجدِ بسیار کوچک، در کوچه بن‌بستی در کنار محله کلیمیان شیراز قرار داشت! علت انتخاب این مسجد را خودشان این‌گونه بیان می‌کردند: «می‌خواستم به جایی بروم که برای کسی مزاحمتی ایجاد نکنم و رقیب یک امام جماعت مستقر در مسجدی دیگر نشوم، بلکه در مسجدی که امام جماعت ندارد و فعالیت‌ زیادی نمی‌کند، جلساتم را برگزار کنم». در جلسات مسجد «شمشیرگرها»، بسیاری از نیروهای انقلابی شیراز تربیت شدند.

به طور مشخص، این رویداد به کدامین سال‌ها برمی‌گردد؟
سه چهار سال قبل از انقلاب، ولی جالب اینجاست که آن جلسات هنوز هم ادامه دارد و اعضای همان محفل، هر دو هفته یا ماهی یک بار، دور هم جمع می‌شوند و درباره مسائل مختلف اعتقادی و سیاسی با یکدیگر گفت‌وگو می‌کنند. آیت‌الله حائری توانستند صاحبان سلیقه‌های گوناگون را دور هم جمع کنند؛ توانایی‌ای که در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی و دوره امام جمعه‌گی هم، آن را به‌خوبی نشان دادند.

علت انتخاب ایشان به امامت جمعه شیراز، در پی شهادت آیت‌الله سیدعبدالحسین
در آن سال‌ها، موضوع قائم مقامی رهبریِ آیت‌الله منتظری مطرح بود و طیف طرفدار ایشان، به‌شدت با آیت‌الله حائری مخالفت می‌کردند. آنها حتی در نماز جمعه با پرتاب مُهر و کفش به سمت ایشان، اعتراض خود را نشان ‌دادند، اما آقای حائری فوق‌العاده صبور و باتحمل بودند و سرانجام و با تأییدِ قاطعِ حضرت امام، مخالفان ناچار شدند به ایشان تمکین کنند
دستغیب چه بود؟
اولین سمت رسمی آیت‌الله حائری پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نمایندگی مردم شیراز در مجلس شورای اسلامی بود. پس از شهادت آیت‌الله دستغیب، سن ایشان در میان جانشینان احتمالی آن شهیدِ بزرگوار، از همه کمتر بود و کسی هم گمان نمی‌برد که به این سمت منصوب شوند. ایشان برای پذیرش چنین مسئولیتی جوان بودند، اما در برابر جریانات سیاسی مخالف، استقامت زیادی نشان دادند و هیچ وقت شتاب‌زده و فکرنشده رفتار نکردند. در آن شرایط لازم بود که شخصی باتجربه‌ و باتحمل عهده‌دار این مسئولیت شود، مخصوصا که برخی از افراد و جریانات مخالفِ انتصاب ایشان بودند. آقای حائری، انصافا خوب از عهده این کار برآمدند.

مخالفان امامت جمعه ایشان، بیشتر از کدام طیف بودند؟
در آن سال‌ها، موضوع قائم مقامی رهبریِ آیت‌الله منتظری مطرح بود و طیف طرفدار ایشان، به‌شدت با آیت‌الله حائری مخالفت می‌کردند. آنها حتی در نماز جمعه با پرتاب مُهر و کفش به سمت ایشان، اعتراض خود را نشان ‌دادند، اما آقای حائری فوق‌العاده صبور و باتحمل بودند و سرانجام و با تأییدِ قاطعِ حضرت امام، مخالفان ناچار شدند به ایشان تمکین کنند. به این ترتیب آن بزرگوار توانستند تا سال‌های سال، نمایندگی ولی‌فقیه و امامت جمعه شیراز را به عهده بگیرند و بحران‌های متنوعی را پشت سر بگذارند.

و به عنوان واپسین پرسش، قدری از دغدغه‌های فرهنگی و اجتماعی ایشان بگویید.
ایشان هم در مقولات فرهنگی و هم در موضوعات اقتصادی، دغدغه زیادی داشتند. یکی از برون‌دادهای افکارِ اقتصادیِ آیت‌الله حائری، طرح «فلاحت در فراغتِ» ایشان بود که با فضاسازی‌های ناجوانمردانه‌ای روبه‌رو شد! آقای حائری گاهی به شوخی می‌گفتند: «اگر این طرح در زمان امیرالمؤمنین(ع) اجرا می‌شد، مسئولان محیط زیست حضرت را به عنوان متخلف دستگیر می‌کردند؛ زیرا ایشان اراضی زیادی را به باغ تبدیل کردند!». ایشان معتقد بودند که دولت نمی‌تواند به تنهایی همه امور را انجام بدهد و مردم نیز باید به کمک بیایند؛ بنابراین چه بهتر که زمین‌های بایرِ اطراف شهرها، در اختیار مردم قرار بگیرند تا خود آنها را آباد کنند. به این ترتیب هم مردم صاحب شغل و درآمد می‌شوند، هم زمین از حالت سوداگری بیرون می‌آیند. عده‌ای می‌گفتند که آقای حائری زمین‌ها را برای خود برداشتند! اما من از نزدیک در جریان امور بودم، می‌دانم که ایشان حتی یک وجب از آن زمین‌ها را هم برای خود یا خانواده‌شان تصرف نکردند. دغدغه مهم ایشان این بود که باید از انرژی مردم برای آبادانی کشور استفاده کرد. یکی دیگر از دغدغه‌های اقتصادیِ ایشان، مبارزه با موضوع ربا در سیستم بانکی بود و به همین دلیل هم، مورد حملات زیادی قرار داشتند. ایشان می‌گفتند: «پول فقط وسیله تبادل است و نباید خود تبدیل به ارزش شود».
آیت‌الله حائری در مسائل فرهنگی هم، نگاه عمیقی داشتند؛ چون در بسیاری از حوزه‌ها از جمله ادبیات و هنر صاحب نظر بودند. یکی از بحث‌های مهم در آن ایام، بحث هویت فرهنگی استان فارس و حفظ آثار و بناهای تاریخی و فرهنگیِ مهمِ شیراز بود، که ایشان دراین‌باره وقتِ زیادی گذاشتند. نهایتا و به‌رغم تبلیغات مخالفان، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های اجتماعی و سیاسی آقای حائری، فراجناحی بودنشان بود. ایشان همواره سعی می‌کردند تا نکات مثبت را تقویت کنند، اما از تذکر درباره نقاط ضعف هم ابایی نداشتند. موضع‌گیری‌ها و مخصوصا خطبه‌های نماز جمعه‌شان، شاهدی بر این مدعاست.

پرونده آیت‌الله محی‌الدین حائری شیرازی

https://iichs.ir/vdcefx8w.jh8pfi9bbj.html

ایده جشن‌های ۲۵۰۰ساله را نخستین‌بار چه کسانی مطرح کردند؟

دغدغه او، استفاده از توان مردم برای آبادی کشور بود

او از مخالفان و حتی دشمنان خویش، به عنوان «دوستان» نام می‌بُرد!

برگزیدگان چهارمین دوره جایزه کتاب انقلاب اسلامی به‌زودی اعلام می‌شوند

در بسیاری از علوم، به مددِ مطالعه شخصی تبحّر یافت

دغدغه او، استفاده از توان مردم برای آبادی کشور بود