در بسیاری از علوم، به مددِ مطالعه شخصی تبحّر یافت

پایگاه اطلاع‌رسانی پژوهشکده تاریخ معاصر؛
از نظر شما، خصال و ویژگی‌های برجسته زنده‌یاد آیت‌الله محی‌الدین حائری شیرازی کدام‌اند؟
بسم الله الرحمن الرحیم. از نظر بنده، دو خصلت در مرحوم آیت‌الله حائری برجسته بود: اول عالم بودن و دوم عدم تعلق به دنیا و مظاهرِ آن. ایشان بسیار خوش‌فکر و اهل تحلیل بودند؛ به همین دلیل نیز در دوران طاغوت، نیروهای انقلابی دورشان جمع می‌شدند و از افکار و تحلیل‌هایشان بهره می‌بردند. البته ایشان فقط به تحلیل مسائل اکتفا نمی‌کردند، بلکه خودشان هم اهل مبارزه بودند و در این مسیر، بارها دستگیر، زندانی و شکنجه شدند. علاوه بر این، آقای حائری مال و اموالی نداشتند و حتی خانه‌ای هم که در آن سکونت کرده بودند، از ارثیه پدرِ همسرشان تهیه شده بود. یک‌بار در نمازجمعه گفتند که جز یک عبا و قبا مالی ندارند! خیلی‌ها باور نکردند، ولی من که از نزدیک با ایشان آشنا بودم، می‌دانستم که این حرف عین حقیقت است. از کار کردن ابایی نداشتند و هر جا که لازم بود، آستین بالا می‌زدند و فعالیت می‌کردند.
علاوه بر دو مورد فوق که بارز بود، ویژگی دیگر آقای حائری، پرهیز از لجاجت و غرض‌ورزی بود. ایشان حتی در برابر مخالفان و دشمنانِ خود هم، این ویژگی را حفظ می‌کردند. با اینکه نسبت به عملکرد آقای هاشمی رفسنجانی انتقاداتی داشتند؛ در نمازجمعه و طی خاطره‌ای از زبان رهبر معظم انقلاب گفتند که

امام برای سلامتی هیچ‌کس غیر از ایشان نذر نمی‌کردند! با اینکه به خاطر این سخن به ایشان انتقادات فراوانی شد، اما از بیان چیزی که حق می‌دانستند، ابایی نداشتند. نسبت به احدی کینه‌توزی نمی‌کردند و همواره، در پی اصلاح روابط بودند. در محیط خانواده، فوق‌العاده به همسرشان احترام می‌گذاشتند و آن مرحومه هم، انصافا بسیار به ایشان علاقه داشتند و مراقب احوالشان بودند. در مجموع وجود این خصال و برخی دیگر، از آن بزرگوار چهره‌ای متفاوت ساخته بود.

به «عالم بودن»، به عنوان یکی از برجسته‌ترین صفاتِ ایشان اشاره کردید. این سجیه در کدام یک از حوزه‌های علوم، بروز بیشتری داشت؟
آیت‌الله حائری در زمینه تفسیر قرآن کریم، بسیار تبحر داشتند. زمانی که در قم بودیم، خیلی دنبال اصول نبودند،‌ بلکه عمدتا در کلاس‌های فقه و عرفان شرکت می‌کردند! ایشان فقه را نزد مرحوم آیت‌الله العظمی حاج شیخ محمدعلی اراکی و به شکلی بسیار عمیق فراگرفتند. در زمینه تفسیر استاد خاصی نداشتند، اما فوق‌العاده اهل مطالعه بودند و لذا هر وقت در خطبه‌های نمازجمعه تفسیر می‌گفتند، بسیار عالی از آب درمی‌آمد. به طلبگی علاقه فراوانی داشتند، اما روش‌های معمولِ آن را خیلی نمی‌پسندیدند! بسیار باهوش و اهل فعالیت و تحقیقاتِ علمی بودند و مقامِ دقتشان، بسیار بالا بود. من در مدرسه «خانِ» قم طلبه بودم و ایشان در مدرسه حجتیه درس می‌خواندند. یادم هست که ایشان به تنهایی، یک دوره کتاب جواهر را خواندند؛ آن هم در شرایطی که یک چراغ روغنی را در کنار خود می‌گذاشتند و یک ظرف شکر و هر وقت احساس ضعف می‌کردند، نان را به شکر می‌زدند و می‌خوردند! اساسا بسیار کم غذا بودند. گاهی پیش می‌آمد که در ظرف 24 ساعت، 14 ساعت مطالعه می‌کردند! زبان‌های مختلف را هم، با همین روحیه و با پشتکار فراوان یاد گرفتند و به کمک هوش و استعدادِ خود پیش رفتند. تا آنجا که من می‌دانم، ایشان اساتید زیادی نداشتند. البته گاهی هم، هوش زیاد کار دستشان می‌داد!

منظورتان از این توصیف را قدری شرح دهید.
چون خیلی باهوش بودند، روش رفتار با عوامِ مردم را خوب بلد نبودند و در این عرصه نیز، عقلایی رفتار می‌کردند! ایشان به توصیه مرحوم پدرشان، وارد مدرسه مرحوم پدرم (آیت‌الله آقا شیخ محمدعلی موحد) شدند، که معروف بود هر کسی که واقعا اهل

درس خواندن است، باید به این مدرسه برود. پدرم خیلی زود به استعداد وافرِ ایشان پی بردند و پس از پایان کلاس و در راه بازگشت به خانه، مقولات عشر را به ایشان درس دادند. ایشان معتقد بودند که طلبه‌ها تا مجتهد نشده‌اند، نباید به منبر بروند و روی این مسئله حساس بودند. آقای حائری هم، متقابلا خیلی به پدرم علاقه داشتند و حتی بعد فوت ایشان، هر دو هفته یک بار سر مزار پدرم در امامزاده حمزه می‌رفتند و فاتحه می‌خواندند. در گفت‌وگو با من هم، همواره ذکر خیر ایشان را داشتند.

مواضع سیاسی آیت‌الله حائری را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
یکی از ایرادهایی که من به آقای حائری می‌گرفتم این بود که خیلی زود به افراد اعتماد می‌کردند! به نظرم علت این بود که ایشان اهل تفکر بودند و چندان وارد جزئیاتِ مسائل نمی‌شدند؛ به همین دلیل هم، برخی به ساده‌اندیشی متهمشان می‌کردند، در حالی‌که متوجه علت اصلی نبودند و حتی از ایشان شناخت درستی نداشتند. متأسفانه خیلی‌ها تا قبل از رحلتِ آن شخصیت کم‌نظیر، نفهمیدند که چه گوهری را در دست دارند و قدرشان را ندانستند!

علت فراز و فرودهای تعامل ایشان با دولت‌های مختلف را در چه می‌دانید؟
ایشان در همکاری با دولت‌ها، بیشتر روی نکات مثبت آنها تکیه می‌کردند و علاوه بر این، موضوع وحدت هم برایشان بسیار اهمیت داشت و مانند رهبر معظم انقلاب، می‌خواستند از همه ظرفیت‌های موجود استفاده کنند. ایشان دل‌بسته حقیقت بودند و از گفتنِ آن ابایی نداشتند. یادم هست که وقتی ایشان قبول کردند که در دولت آقای احمدی‌نژاد استاد اخلاق بشوند، من به ایشان انتقاد کردم. در پاسخ گفتند: «اگر من نروم، چه کسی خواهد رفت؟ باید رفت و نکات مثبت را تقویت کرد و درباره نکات ضعف، تذکر داد». ایشان حتی درباره کسی که به او انتقاد داشتند نیز، جانب انصاف را نگه می‌داشتند. چنین ویژگی‌هایی، به ندرت در یک شخصیت جمع می‌شود.

پرونده آیت‌الله محی‌الدین حائری شیرازی

https://iichs.ir/vdcj8te8.uqemazsffu.html

ایده جشن‌های ۲۵۰۰ساله را نخستین‌بار چه کسانی مطرح کردند؟

دغدغه او، استفاده از توان مردم برای آبادی کشور بود

او از مخالفان و حتی دشمنان خویش، به عنوان «دوستان» نام می‌بُرد!

برگزیدگان چهارمین دوره جایزه کتاب انقلاب اسلامی به‌زودی اعلام می‌شوند

در بسیاری از علوم، به مددِ مطالعه شخصی تبحّر یافت

در بسیاری از علوم، به مددِ مطالعه شخصی تبحّر یافت