«زندهیاد آیتالله محیالدین حائری شیرازی و اهتمام به تبلیغ دینیِ فراملی» در گفتوشنود با سیدحسین ذوالانوار؛
راوی خاطرات پیآمده، از اصحاب دیرین زندهیاد آیتالله محیالدین حائری شیرازی است. وی در ادوار پیش و پس از پیروزی انقلاب اسلامی، شاهد جذابیّتهای تبلیغ دینیِ آن بزرگ بوده است. سیدحسین ذوالانوار، نماینده ادوارِ مردم شیراز در مجلس شورای اسلامی، بخشی از خاطرات خویش دراینباره را به ترتیب ذیل بازگو ساخته است
پایگاه اطلاعرسانی پژوهشکده تاریخ معاصر؛
طبعا نخستین پرسش ما، درباره چگونگی آشنایی شما با زندهیاد آیتالله محیالدین حائری شیرازی است.
بسم الله الرحمن الرحیم. آشنایی بنده با مرحوم آیتالله حائری شیرازی، به قبل از پیروزی انقلاب اسلامی و دوره مبارزه با رژیم گذشته برمیگردد. پدر بزرگوار ایشان آیتالله آقا شیخ عبدالحسین حائری شیرازی، از علمای سرشناس و زاهد استان فارس و برادر ایشان آیتالله آقا شیخ صدرالدین حائری شیرازی از یاران حضرت امام و مبارزان پرسابقه بودند و پس از انقلاب هم، نماینده حضرت امام در ارتش شدند. مرحوم آقای حائری در آن مقطع، در رشته مهندسی برقِ دانشگاه تهران قبول شدند، اما ساواک ایشان را از آنجا اخراج کرد! آن بزرگوار مسجد شمشیرگرهای شیراز را به یک کانون فعّالِ مبارزاتی تبدیل و جوانان مومن و تحولخواه را در آن گرد آوردند. ساواک همواره در کار آقای حائری مانع ایجاد میکرد، اما ایشان دست از تلاش برنمیداشتند و به همین دلیل هم، بخش زیادی از جوانیشان در زندان و تبعید گذشت. ساواک این روحانی مجاهد را به دفعات دستگیر و شکنجه کرد؛ به طوری که گوش راست ایشان آسیب دید. در سال 1351 و پس از بازگشتشان از تبعید، ما حدود بیست نفر بودیم که به دیدار ایشان رفتیم. ساواک به همین دلیل، همه ما را دستگیر کرد و به کمیته مشترک ضدخرابکاری برد!
از دیدگاه شما، علت جذبِ جوانان به ایشان چه بود؟
آیتالله حائری برداشتهای بدیع خود از اسلام و قرآن را به صورتی جذاب به جوانان ارائه میدادند و سبک زندگی صحیح و دینی را در قالبهای دلپذیر به آنان میآموختند. یکی از ویژگیهای ایشان که موجب جذب جوانان میشد، فکور بودنشان بود؛ در مورد مسائل مختلف دینی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی، فراوان تحقیق و تفکر میکردند. یکی دیگر از ویژگیهای آقای حائری، مبارزه با نفس بود و انصافا در این زمینه، اراده محکم و عجیبی داشتند. ایشان بسیار کم میخوابیدند، خوراکشان هم بسیار ساده بود، اما بسیار فکر میکردند و آوردههای نظری بسیاری داشتند.
در حوزه مقولات نظری، بیشتر بر کدام موضوع حساسیت نشان میدادند؟
ایشان روی موضوع ربا، بسیار حساس بودند و میگفتند که باید به هر نحو ممکن، آن را حل کرد و از بین بُرد. معتقد بودند که این آفت، هم ایمان و هم اقتصاد جامعه را نابود خواهد کرد. خاطرم هست که در این زمینه، مقدمهای هم بر کتاب یک اقتصاددان آلمانی، که در مورد ربا به نگارش درآمده بود، نوشتند.
آیتالله حائری به تبلیغِ دینی فراملی، اهمیت فراوانی میدادند. دراینباره، بخشی از خاطرات خود را نقل کنید.
خاطرم هست که چند پروفسور آلمانی، ایراداتی به اسلام وارد کرده بودند و کسی هم نتوانسته بود جواب قانعکنندهای به آنها بدهد. سفارت ایران در برلین، برای مناظره با آن افراد از ایشان دعوت کرد. مرحوم حائری تسلط زیادی بر اشعار حافظ داشتند و توانستند تنها به کمک همین اشعار، پاسخ آنها را بدهند. ایشان یکبار به من فرمودند که حافظ را به صورت خودآموز و به مدد قصههای قرآنی که مادرشان در کودکی برای ایشان تعریف کرده بودند، از بَر کرده بودند! ایشان قدرت اقناعِ بالایی داشتند و به همین دلیل، از کشورهای مختلف مورد دعوت قرار میگرفتند. یکبار در نیجریه، در حوزه علمیه آقای شیخ ابراهیم زکزاکی سخنرانی کردند. بعد هم از من خواستند که حق مأموریتم را به آن حوزه بدهم تا امکاناتشان را تکمیل کنند. خودشان هم پیش از من، حق مأموریتشان را به آقای زکزاکی دادند. بعد از آن، برای شرکت در همایشی به عربستان سعودی رفتیم.
قطعا هدف سعودیها از برگزاری این همایش، ترویج معارف اهلبیت(ع) نبوده است! آیتالله حائری با این مسئله، چگونه برخورد کردند؟
ایشان در ابتدای سخنرانی به زبان انگلیسی گفتند که زبان اسلام و قرآن عربی است و لذا به زبانِ دین سخن خواهند گفت. این سخن، حاضران را به وجد آورد و همگی کف زدند. ایشان با هوشمندی زیاد، آیه مبارکه: «اللَّهُ وَلِی الَّذِینَ آمَنُوا یخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَالَّذِینَ کفَرُوا أَوْلِیاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ یخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ...» را خواندند و گفتند: ما مسلمان هستیم و نباید از طاغوت، یعنی غربیها و دنبالهروهای آنها مانندِ سعودی پیروی کنیم! سعودیها پس از این سخنرانی، در پی توطئههایی بودند و آقای حائری با اینکه دو روز به اتمام کنفرانس مانده بود، هوشمندانه گفتند که باید برگردیم! بعد هم به ما توصیه کردند که مطلقا نباید چیزی بخریم؛ چون جامعه ما در شرایط جنگی است و فرزندانمان نیز در جبههها، در حال جانفشانی هستند.
ایشان علاوه بر تبلیغ دینی در ابعاد ملی و فراملی، ابتکاراتی نیز در حوزههای اقتصادی داشتند که بعدها محل گفتوگو و چالش شد. ارزیابی شما از این موضوع چیست؟
یکی از طرحهای عالی ایشان «فلاحت در فراغت» بود، که بعدها نام طرح کوثر بر آن نهاده شد. براساس این طرح، زمینهای شیبدار، غیر زراعی و بدون آب در اطراف شهرها، توسط دولت دارای زیرساخت میشدند و با قیمت پایین در اختیار کارمندان ممتاز قرار میگرفتند تا آنها باغداری کنند؛ البته برای این طرح، حواشی زیادی ایجاد شد. عدهای در شیراز مخالف آیتالله حائری بودند و پس از شهادت آیتالله دستغیب، نمیخواستند که ایشان امام جمعه شیراز شوند! اینها به روستاهای اطراف شیراز رفتند و به مردم اینگونه القا کردند که آقای حائری میخواهد زمینهای شما را تصاحب کند! درحالیکه قرار بود تنها زمینهای غیرزراعی در طرح فلاحت در فراغت مورد استفاده قرار بگیرند. آقای حائری در واکنش به این رفتارهایِ مخالفانِ خود گفتند: «من که عمل صالحی ندارم، اما شاید با همین تهمتها، در قیامت چیزی به من برسد!». آقای حائری درباره اقتصاد، بهشدت دغدغه داشتند و تلاشهای زیادی برای بهبود اوضاع اقتصادی مردم کردند. در دورهای که بنده در مجلس شورای اسلامی و فراکسیون تولید ملی بودم، همواره درباره اقتصاد به من تأکید میکردند که تولید باید از حالت حقارت بیرون بیاید! این نگاه تحقیرآمیزی که به تولید داخلی وجود دارد، نتیجهای جز وابستگی اقتصادی نخواهد داشت.
