از تکریم مؤمنان تا تجلیل از عالمان و شهدایی که مسیر تکامل را پیموده‌اند؛ تشییع جنازه در اسلام، تجلی احترامی است که دین در حق انسان‌های شایسته قائل است. این نوشتار با استناد به روایات امام باقر(ع) و امام صادق(ع) و سیره پیامبر اکرم(ص)، به تبیین شرایطی می‌پردازد که در آن تشییع، به فرصتی برای تکریم الهی و اجتماعی تبدیل می‌شود. در پایان، با نگاهی به ویژگی‌های جامع رهبر شهید، تبیین می‌شود که چگونه حضور در این همایش عظیم، عین ابراز ایمان و تکرار آیه شریفه «خشمناک کردن کفار» در مسیر بقای اسلام و تشیع است
*مدرس حوزه علمیه قم
 
 
پایگاه اطلاع‌رسانی پژوهشکده تاریخ معاصر؛ تشییع جنازه، از سنت‌های مؤکّد اسلامی است که در روایات ما بر آن تأکید شده و حکمت‌هایی برای آن برشمرده‌اند. یکی از مهم‌ترین حکمت‌های این آیین، تکریم و بزرگداشت میّت است؛ ازاین‌رو میّتی که از جهت دینی و ایمانی شایستگی تکریم نداشته باشد، تشییع و نماز بر او مشروع نیست. قرآن کریم در این باره خطاب به پیامبر اکرم(ص) درباره نماز و دعا برای منافقان می‌فرماید:«وَ لا تُصَلِّ عَلى أَحَدٍ مِنْهُمْ ماتَ أَبَداً وَ لا تَقُمْ عَلى قَبْرِهِ» (توبه، ۸۴)، اما هرگاه میّت دارای ملاک‌های تکریم باشد، تشییع او نیز به همان اندازه اهمیت می‌یابد. در ادامه، برخی از این ملاک‌ها را با شواهدی از سیره اهل‌بیت علیهم‌السلام مرور می‌کنیم:

1. اسلام

 منظور، اعتقاد به توحید، نبوت و امامت است، هرچند شخص فسق عملی داشته باشد. در روایات، گاهی تعبیر به تشییع جنازه «مسلم» آمده؛ چنان‌که از میسّر نقل شده: از امام باقر(ع) شنیدم که فرمود: «هرکس جنازه مسلمانی را تشییع کند، روز قیامت چهار شفاعت به او داده می‌شود» (کافی، ج ۳، ص 173)

2. ایمان (اعتقاد همراه با تقوا و پایبندی به دستورات)

در برخی روایات، تشییع جنازه با قید «مؤمن» ذکر شده است. امام صادق(ع) فرمود: «هرکس جنازه مؤمنی را تا دفن در قبر تشییع کند، خداوند هفتاد فرشته را مأمور می‌کند که او را تشییع نمایند و هنگام خروج از قبر تا موقف، برای او آمرزش بخواهند» (کافی، ج ۳، ص ۱۷۳). یکی از شواهد تاریخی در این باره، از این قرار است: عثمان بن مظعون از صحابه‌ رسول خدا که در سال دوم هجری از دنیا رفت، پیامبر اکرم در تشییع و تدفین او حضور داشتند و وی را بسیار تجلیل کردند. ویژگی برجسته عثمان، زهد، عبادت و تقوا بود و پیامبر او را «سَلَفُنَا الصَّالِح» می‌خواندند.

3. علم و فقاهت

علم، ارزش والایی به انسان می‌بخشد و موجب تکریم او در حیات و ممات می‌شود. مرحوم کلینی در «کافی» در باب «فقد العلماء» احادیثی نقل کرده که بر اثر فقدان عالم، در اسلام شکاف و خلل ایجاد می‌شود. امام صادق(ع) پس از درگذشت ابان بن تغلب (از فقهای بزرگ) فرمودند: «أما و الله لقد أوجع قلبی موت أبان». نیز امام رضا(ع) درباره یونس بن یعقوب (از راویان حدیث) که از کوفه به مدینه آمده و در همان‌جا وفات یافته بود، خودشان تجهیز او را برعهده گرفتند و با سفارش ایشان در بقیع دفن شد. در عصر غیبت کبری نیز، بنا بر نقل، امام زمان(ع) برای رحلت شیخ مفید نوشتند: «یوْمٌ عَلَى آلِ الرَّسُولِ عَظِیمٌ».
 
آیین وداع با پیکر رهبر شهید انقلاب اسلامی (مصلای بزرگ امام خمینی؛ شنبه 13 تیر 1405)
آیین وداع با پیکر رهبر شهید انقلاب اسلامی (مصلای بزرگ امام خمینی؛ شنبه 13 تیر 1405)

4. شهادت

شهادت در راه خدا که به تعبیر رسول خدا(ص) برترین نیکی و عمل است، خود مایه تکریم والاست. پیامبر بر شهدای احد نماز گزاردند و همواره بر زیارت قبورشان تأکید می‌کردند؛ حضرت فاطمه زهرا(س) هر شنبه به زیارت آنان می‌رفتند و پس از رحلت پیامبر، دوشنبه‌ها و پنجشنبه‌ها نیز این زیارت را ادامه می‌دادند.

5. بزرگان قوم

رسول خدا(ص) فرمودند: «أکرِموا کریمَ کلِّ قومٍ»؛ یعنی بزرگان هر قومی را گرامی بدارید و به هر کس که در شهر خود محترم است، احترامی دوچندان بگذارید. این تکریم را می‌توان در رفتار پیامبر با سعد بن معاذ (رئیس قبیله‌ی اوس) که در سال پنجم هجری درگذشت، به‌وضوح مشاهده کرد؛ یکی از دلایل تجلیل ویژه‌ رسول خدا از او، می‌تواند همین جایگاه ریاست و بزرگی او در قبیله باشد.
 
***

رهبر عظیم‌الشأن و شهید ما، همه این ویژگی‌ها را به تمامی داشتند؛ مؤمنی پرهیزگار و زاهد، فقیهی برجسته، شهیدی والامقام و بزرگ‌تر کشور بلکه جهان اسلام و رهبری فرزانه. بی‌گمان، تشییع باشکوه پیکر این رهبر عزیز، افزون بر جنبه‌های دینی، نقشی راهبردی در تقویت نظام اسلامی و خنثی‌سازی توطئه‌های دشمنان علیه امنیت ملی دارد. این حضور حماسی، موجب خشم و هراس کفار می‌گردد و به مفاد آیه شریفه‌ «وَ لا یطَؤُنَ مَوْطِئاً یغِیظُ الْکفّارَ» (توبه، ۱۲۰) راه‌پیمایی‌ها و حرکت‌های دسته‌جمعی مسلمانان، در صورتی که خشم کافران را برانگیزد، در پیشگاه خداوند پاداش دارد. پای بقای اسلام، تشیع، تمامیت ارضی ایران و نظام اسلامی در میان است و ابراز برائت از هر که در خارج و داخل، با تابلو بی‌تابلو، به هَدم آن کمر بسته است. امید آنکه در این همایش عظیم، توفیق حضور یابیم.
  https://iichs.ir/vdcb9zb5.rhb0wpiuur.html
iichs.ir/vdcb9zb5.rhb0wpiuur.html
نام شما
آدرس ايميل شما