در روزشمار ۳ شهریور ۱۳۴۸، مهم‌ترین خبر از دل اسناد ساواک بیرون می‌آید؛ سندی که نشان می‌دهد چگونه دستگاه امنیتی پهلوی می‌کوشید از اعلامیه آیت‌الله گلپایگانی درباره آتش‌سوزی مسجدالاقصی، برای تضعیف او بهره‌برداری تبلیغاتی کند. این روز اما فقط به قم و ساواک محدود نمی‌شود؛ از واکنش شاه به فاجعه مسجدالاقصی تا خبرهای سیاسی، فرهنگی و اقتصادی دیگر نیز تصویری از فضای ایرانِ آن روز را پیش چشم می‌گذارد.
3 شهریور 1348

  

3 شهریور 1348/ ساواک چگونه می‌خواست آیت‌الله گلپایگانی را با ماجرای مسجدالاقصی تضعیف کند؟

 

1. فعالیت‌های مذهبی/ واکنش به آتش‌سوزی مسجدالاقصی

 

برنامه ساواک برای تخریب آیت‌الله گلپایگانی!

بر اساس یک سند ساواک به تاریخ گزارش 3 شهریور 1348 «صبح روز یکشنبه 2 /6 /48 اعلامیه پلی‌کپی‌شده‌ای به امضای [آیت‌الله] سیدمحمدرضا موسوی الگلپایگانی در مدرسه فیضیه نصب گردیده و مفاد آن عبارت بود از اینکه جامعه روحانیت و حوزه علمیه قم آتش‌سوزی مسجدالاقصی را به مردم مسلمان و ممالک اسلامی تسلیت می‌گوید و ضمنا برای همدردی با برادران مسلمان روز جمعه 16 جمادی‌الثانی به مناسبت اظهار همدردی با مؤمنین علیه اسرائیل و یهود عزای عمومی و ابراز تنفر در مدرسه فیضیه تشکیل خواهد شد».
 

گزارش ساواک در ۳ شهریور، تنها به «نصب یک اعلامیه» و برنامه تخریب آیت‌الله گلپایگانی اشاره می‌کند، اما آنچه در پشت این اعلامیه بود، حقیقتی تکان‌دهنده و جهانی بود. برای اینکه بدانید چرا جامعه روحانیت و حوزه علمیه قم تا این حد برآشفته بودند و چه حادثه‌ای جهان اسلام را به وحشت انداخته بود، حتماً روزشمار ۱ شهریور ۱۳۴۸ را بخوانید تا با جزئیات «فاجعه آتش‌سوزی مسجدالاقصی» و نامه اعتراضی ۲۴ کشور اسلامی به سازمان ملل آشنا شوید
 
 
 
در «نظریه منبع» این سند آمده است: با توجه به اینکه گلپایگانی قبلا در مورد اختلافات عراق و ایران هیچ گونه اقدامی به عمل نیاورد و با توجه به اختلافات اعراب و اسرائیل تصور می‌نمود هر نوع اقدامی علیه اعراب امکان داشت به نفع اسرائیل تمام شود، ولی در مورد آتش‌سوزی مسجدالاقصی به علت اطمینان کامل علیه اسرائیل فورا اقدام و اعلامیه داد.
در «نظریه امنیت داخلی» این سند تصریح شده است: مفاد گزارش منبع صحیح و نظریه نام‌برده نیز مورد تأیید است و با توجه به عدم اقدامات نام‌برده در غائله عراق و این اقدام اخیر وی این نتایج را داراست:
ـ توزیع اعلامیه علیه اسرائیل.
ـ رد و مطرود شناختن اقدامات قبلی علمای دیگر در مورد اختلافات عراق و اسرائیل.
ـ مقدم نشان دادن خود در اموری که هیچ گونه ریبی در آن نیست.
ـ ضمنا این بهره‌برداری را هم در این موقعیت نموده که پس از پیشنهاد شاهنشاه آریامهر برای مرمت مسجدالاقصی مبادرت به تهیه و توزیع اعلامیه‌ای در این زمینه نموده است، لکن نه اینکه معنا چنین قصدی داشته باشد.
در «نظریه امنیت داخلی» پیشنهاد شده است: علی ایحال پیشنهاد می‌نماید که اصل اعلامیه [آیت‌الله] گلپایگانی با تیتر (به پیروی از منویات شاهنشاه آریامهر آیت‌الله گلپایگانی اعلامیه زیر را تهیه و توزیع نموده است) در جراید کثیرالانتشار کشور درج گردد)، با این ترتیب راه فراری برای [آیت‌الله] گلپایگانی نخواهد ماند و موجبات تضعیف هر چه بیشتر وی خود به خود با درج این سند در روزنامه فراهم می گردد.
در ذیل این سند «رئیس ساواک» نیز تأکید کرده است: نظر امنیت داخلی مورد تأیید است.[1]
در یک سند دیگر به همین تاریخ آمده است: برابر اطلاع تلفنی ساواک قم به دستور آیت‌الله سیدمحمدرضا گلپایگانی چاپخانه علمیه قم با کسب مجوز از شهربانی محل مبادرت به چاپ ده‌هزار برگ اعلامیه مربوط به آتش‌سوزی مسجدالاقصی نموده است. در این اعلامیه از مسلمانان دعوت شده در مراسمی که بدین منظور در روز 7 /6 /48 در مدرسه فیضیه قم برگزار می‌شود شرکت نمایند.
ساواک قم اضافه نموده از اعلامیه موصوف تعداد 3500 برگ تحویل آیت‌الله گلپایگانی شده و مابقی در چاپخانه موجود و فعلا به دستور آن ساواک از استرداد به گلپایگانی خودداری گردیده است. ساواک محل در خاتمه نظر مرکز را در مورد توزیع یا عدم توزیع اعلامیه مورد بحث استعلام نموده است.
در «نظریه» این سند تأکید شده است: با توجه به اینکه جلوگیری از انتشار و یا برگزاری مراسم مزبور در شرایط موجود به مصلحت نیست و از طرفی اقدام [آیت‌الله] گلپایگانی در این مورد صرفا به منظور کسب وجهه و تثبیت موقعیت خویش می‌باشد، در صورت تصویب جهت جلوگیری از اثرات این اقدام، که مستقیما در وضع آینده [آیت‌الله] گلپایگانی بی‌تأثیر نخواهد بود، وسیله شیخ بهاءالدین مهدوی تلگرافی به عنوان آیت‌الله گلپایگانی مخابره و ضمن آن از مشارالیه تشکر شود که به پیروی از منویات شاهنشاه آریامهر مبادرت به برگزاری مراسم مزبور نموده و متن تلگراف مهدوی در جراید درج گردد.[2]
 

2. اخبار دربار

شاه: عکس‌العمل من در مقابل فاجعه حریق مسجدالاقصی طبیعی بود!

جراید امروز کشور نوشتند: شاهنشاه آریامهر ساعت 12 امروز سفیران کشورهای اسلامی در دربار شاهنشاهی را در کاخ سعدآباد به حضور پذیرفتند. در این شرف‌یابی، آقای اردشیر زاهدی، وزیر امور خارجه، و آقای قریب، مدیر تشریفات شاهنشاهی، حضور داشتند.
در آغاز ژنرال اسدالله سراج، سفیر افغانستان، به عنوان مقدم‌السفرا اظهار داشت: از واقعه دلخراش حریق مسجد مبارک الاقصی، قلب قلب همه ما چون اعلی‌حضرت همایونی شاهنشاه ملت ایران، جریحه‌دار است.
سفیر افغانستان به اقدام شاهنشاه در مورد تعمیر مسجدالاقصی اشاره کرد و گفت: در چنین روزهایی اثر اقدام فوری و انسانی یک مملکت و رئیس آن معلوم می‌شود. اعلیحضرت همایونی در این کار بزرگ پیش‌قدم شدند و آقای اردشیر زاهدی، وزیر خارجه، نیز ما را در جریان اوامر شاهنشاه گذاشتند. همه ما مشعوف و ممنون هستیم.
شاهنشاه آریامهر در پاسخ به مقدم‌السفرا چنین فرمودند: از اظهاراتی که به نام خودتان و سایر نمایندگان ملل اسلامی در اینجا نمودید، ممنون هستم. عکس‌العمل من به عنوان یک فرد مسلمان و ملت ایران هم به عنوان یک ملت مسلمان، عکس‌العمل طبیعی بود. در هر موقعی که خطر یا بدبختی یکی از ممالک مسلمانان دنیا را تهدید کرده است، همیشه عکس‌العمل ایران همدردی و تا جایی که می‌توانست کمک و مساعدت به این کشورها بوده است.[3]
 

شاه روز پنجشنبه به گناباد می‌رود   

روزنامه «اطلاعات» نوشت: امروز اطلاع حاصل شد که شاهنشاه آریامهر روز پنجشنبه این هفته، که مصادف با سالگرد زلزله خراسان می‌باشد، از مناطق زلزله‌زده و کارهای نوسازی آن مناطق بازدید می‌فرمایند.
شاهنشاه روز پنجشنبه از تهران رهسپار گناباد خواهند شد و طی همین روز قرای زلزله‌زده مورد بازدید ملوکانه قرار خواهد گرفت. شاهنشاه شب جمعه را در بیرجند اقامت فرموده و روز جمعه از آنجا به تهران مراجعت خواهند فرمود.[4]
 

اطلاعیه وزارت دربار 

این اطلاعیه دیشب از طرف وزارت دربار شاهنشاهی انتشار یافت:
«حسب‌الامر مبارک همایونی، به مناسبت سالگرد وقایع تلخ و شوم شهریورماه ۱۳۲۰، برای فرزندان و بازماندگان همه شهدایی که در آن ایام جان سپرده‌اند، سعادت و سلامت و توفیق خدمت به میهن آرزو می‌نماید و از درگاه خدای بزرگ برای روان پاک همه آن آزادمردان، تمنای آسایش ابدی دارد».
وزیر دربار شاهنشاهی ـ اسدالله علم.[5]
 

از شهدای نیروی دریایی تجلیل شد 

جراید امروز کشور نوشتند: صبح امروز نیروی دریایی شاهنشاهی به مناسبت سالروز حادثه شوم 3 شهریور ۱۳۲۰ و یادبود از شهدای آن روز نیروی دریایی، مراسمی با شرکت کلیه افسران، درجه‌داران و ناویان در محل ستاد فرماندهی ترتیب داد.
در این مراسم، ابتدا تیمسار دریاسالار رسایی، فرمانده نیروی دریایی، ضمن سخنانی از شهدای 3 شهریور تجلیل نمود و مطالبی پیرامون توسعه نیروی دریایی بیان داشت. آن‌گاه فرمانده نیروی دریایی اسامی کلیه افسران و درجه‌داران ناویانی را که در حادثه 3 شهریور شهید شدند، قرائت نمود و به شیوه نیروی دریایی، کلیه شرکت‌کنندگان در مراسم با گفتن «حاضر» پاسخ دادند؛ سپس برای شادی روح شهدا یک دقیقه سکوت داده شد و پرچم قرارگاه ستاد به حالت نیمه‌افراشته درآمد.
امروز در کلیه پادگان‌های نیروی دریایی شاهنشاهی در سراسر کشور مراسم یادبود انجام گردیده و پرچم‌ها نیز به حالت نیمه‌افراشته درآمده است.[6]
 

3. سیاست خارجی

نخست‌وزیر در طنجه مراکش 

آقای امیرعباس هویدا، نخست‌وزیر، و بانو [: لیلا امامی] عصر دیروز در ادامه دیدار از مغرب، به دعوت اعلیحضرت ملک حسن دوم، از شهر فاس وارد طنجه شدند.
رئیس دولت و همراهان قرار است چهارشنبه به بازدید خود از مراکش پایان داده و رهسپار پاریس گردند.
آقای نخست‌وزیر در پاریس، علاوه بر ملاقات و گفت‌وگو با ژرژ پمپیدو، رئیس‌جمهوری فرانسه، با دیگر مقامات عالی‌رتبه این کشور ملاقات خواهد کرد و قبل از 10 شهریور به تهران باز می‌گردد.[7]
 

سوریه روابط خود را با رومانی قطع کرد 

«خبرگزاری خاورمیانه» از دمشق گزارش داد: گزارش داد که سوریه روابط سیاسی خود را با دولت رومانی قطع کرده است. این خبرگزاری اضافه کرد که تصمیم سوریه، عصر دیروز توسط یکی از کارمندان عالی‌رتبه وزارت امور خارجه آن کشور، به سفیر کبیر رومانی در دمشق اطلاع داده شد.
سخنگوی وزارت امور خارجه سوریه، دیشب در یک مصاحبه مطبوعاتی، عللی را که موجب شد سوریه روابط خود را با رومانی قطع کند، تشریح کرد و پس از اشاره به روش رومانی بعد از جنگ شش‌روزه ژوئن نسبت به اسرائیل، گفت: رومانی نه تنها برخلاف سایر کشورهای سوسیالیستی، روابط خود را با تل‌آویو قطع نکرده، بلکه در تمام موارد نسبت به اسرائیل از روش مساعدی پیروی کرده و اخیرا نمایندگی سیاسی خود را در اسرائیل به درجه سفارت کبری ارتقا داده است.
وی افزود: زمامداران سوریه بارها توجه مقامات رومانی را به نتایج روش بخارست نسبت به اسرائیل جلب کرده‌اند، ولی دولت رومانی همچنان سیاست ستیزه‌جویی خود را علیه کشورهای عربی دنبال می‌کند و پس از مسافرت نیکسون به بخارست، اکنون نمایندگی سیاسی خود را در اسرائیل به مقام سفیر کبیری ارتقا داده است. از این رو، دولت سوریه تصمیم گرفت که روابط خود را با رومانی قطع کند.
عبدالمنعم رفاعی، معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه اردن، نیز دیشب سفیر کبیر رومانی را در امّان به وزارت امور خارجه دعوت کرد و نسبت به تصمیم دولت رومانی مبنی بر ارتقای نمایندگی خود در اسرائیل به درجه سفارت کبری، به‌شدت اعتراض کرد.[8]
 

پانزده عراقی بامداد امروز اعدام شدند 

«یونایتدپرس» و «خبرگزاری فرانسه» از بیروت گزارش دادند: دولت عراق امروز پانزده نفر عراقی دیگر را اعدام کرد. این عده به جاسوسی برای اسرائیل و آمریکا محکوم شده بودند. رادیو بغداد گفت که از این عده، دو نفرشان یهودی و بقیه مسلمان و مسیحی بودند. نُه نفر از پانزده اعدامی امروز، غیرنظامی بودند که در زندان مرکزی بغداد به دار آویخته شدند و شش نفر بقیه نظامی بودند که در مقابل جوخه اعدام، تیرباران گردیدند. به این ترتیب، از زمستان گذشته تاکنون، ۵۱ نفر در عراق به اتهام جاسوسی اعدام شده‌اند که یازده نفرشان یهودی بوده‌اند.[9]
 

4. اخبار فرهنگ و هنر

جشن هنر شیراز  در تخت جمشید برگزار می‌شود

جراید امروز کشور نوشتند: علیاحضرت شهبانو فرح، ساعت 8:30 بعد از ظهر شنبه 8 شهریور، سومین جشن هنر شیراز را در تخت جمشید افتتاح می‌فرمایند.
 

خبر افتتاح سومین جشن هنر شیراز در تخت جمشید، تنها گوشه‌ای از رویدادهای فرهنگی و سیاسی آن دوران است، اما در پشت‌پرده این جشن‌ها چه می‌گذشت و سازماندهی این رویدادها توسط شهبانو فرح با چه اهداف و ابعادی صورت می‌گرفت؟ برای تحلیل جامع‌تر و بررسی ابعاد مختلف این دوران، مطالعه کتاب «فرح پهلوی و جشن‌های هنر شیراز» نوشته مصطفی جوان پیشنهاد می‌شود
 
 
 
پس از مراسم افتتاح، هنرمندان و نوازندگان «گاملان بالی» به عنوان اولین گروه شرکت‌کننده، در حضور علیاحضرت برنامه خواهند داشت. سه‌شنبه 18 شهریور، علیاحضرت شهبانو در مراسم اختتام جشن هنر نیز شرکت خواهند کرد و در این مراسم، گروه سازهای ضربی استراسبورگ، که از معروف‌ترین گروه‌های سازهای ضربی در جهان است، برنامه خواهد داشت.
از نکات جالب این برنامه، اجرای دو آهنگ اختصاصی برای جشن هنر است که به وسیله «یانیس گرناکیس» و «تبسی رولاس» ساخته شده و برای اولین بار امسال در شیراز به وسیله گروه استراسبورگ اجرا خواهد شد.

 

حافظیه 

برخلاف سال گذشته، برنامه‌های موسیقی اصیل که هر شب بر مزار حافظ برگزار می‌شود، کاملا دست‌چین شده و از اصالت کامل برخوردار است.
از ایران، ارکستر ایرانی تلویزیون ملی ایران به سرپرستی مرتضی حنانه و نوازندگانی چون فرهنگ شریف و بهاری، و برنامه مخصوصی به وسیله شمیرانی نوازنده معروف ضرب که در خارج اقامت دارد و برای این منظور به ایران آمده است، هنرنمایی خواهد کرد. قوامی، سیمین غانم، ژاله فرخزاد و هوشمند عقیلی، خوانندگان ارکستر مزبور خواهند بود.
 

سینما 

باز هم در سومین جشن هنر، برخلاف سال گذشته، به سینما و انتخاب فیلم‌های شرکت‌داده‌شده، توجه خاصی شده است. از ایران، گذشته از چند فیلم مستند که به وسیله تلویزیون ملی ایران تهیه شده است، فیلم «گاو» ساخته داریوش مهرجویی با هنرمندی گروه تئاتر وزارت فرهنگ و هنر که اقتباسی از نمایشنامه‌ای به همین نام اثر دکتر ساعدی است، نمایش داده خواهد شد. همه روزه جلساتی به منظور بحث و بررسی برنامه‌ها و به طور کلی رشته‌های با ارزش هنری، در حاشیه جشن هنر تشکیل خواهد شد. در این جلسات، تنی چند از منتقدان بزرگ دنیا شرکت دارند.[10]
 

نمایشگاه هنرهای عامیانه رومانی 

وزارت فرهنگ و هنر اقدام به تشکیل نمایشگاهی از هنرهای عامیانه کشور رومانی نموده است که نمایشگر هنر بومی رومانی در زمینه‌های قالیچه، لباس، ظروف چوبی، سفال و پارچه‌های پنبه‌ای خانگی است.
این نمایشگاه، که در بنای موزه نوبنیاد ایران باستان ترتیب یافته است، ساعت ۵:30 بعد از ظهر روز گذشته به وسیله آقای پاول سیلارد، سفیر کبیر رومانی در دربار شاهنشاهی، افتتاح شد.[11]
 
5. اخبار شهری

عبور کامیون در خیابان‌های مرکزی محدود شد 

این اطلاعیه امروز از طرف شهربانی استان مرکز صادر شد: چون عبور و مرور بارکش‌های شهری، سه‌چرخه‌های موتوری و وانت‌های چهارچرخ در خیابان‌های پرتردد، ایجاد اختلال در نظم عبور و مرور می‌نماید؛ لذا به منظور استقرار نظم و عبور و مرور، بدین‌وسیله به اطلاع دارندگان و رانندگان این‌گونه وسایط نقلیه می‌رساند: تردد بارکش‌های شهری، سه‌چرخه‌های موتوری و وانت‌های چهارچرخ به هر عنوان، از ساعت ۱۰ الی ۱۴ و ۱۷ الی ۲۱ در خیابان‌های سعدی شمالی و جنوبی، فردوسی شمالی و جنوبی، لاله‌زار، اسلامبول ممنوع می‌باشد.
به مأموران راهنمایی دستور داده شده است رانندگان متخلف را تحت پیگرد قانونی قرار دهند. شهربانی استان مرکز.[12]
 

6. اخبار اداری و تصمیمات اجرایی

ساختمان شهر جدید مشهد از این ماه آغاز می‌شود 

آقای پیرنیا، استاندار خراسان، اعلام کرد که به‌زودی طرح‌های بزرگ و کوچک صنعتی در این استان به مرحله اجرا درمی‌آید.
آقای پیرنیا اضافه کرد: جدول‌بندی، درخت‌کاری و ایجاد خیابان‌های اصلی و فرعی شهر جدید مشهد از همین ماه آغاز می‌شود؛ بنابراین کسانی که مایل به ایجاد واحدهای صنعتی و تولیدی هستند، باید از اکنون دست به کار شوند و حتی سازمان‌های دولتی نیز می‌بایستی از اکنون تأسیسات خود را در این شهر ایجاد نمایند.[13]
 

دارایی با مالیات‌دهندگان جلسه تشکیل می‌دهد 

وزارت دارایی به کلیه پیش‌کاری‌ها و ادارات دارایی کشور دستور داد که از این پس جلسات مرتب ماهانه‌ای با شرکت طبقات مختلف مالیات‌دهنده، در مرکز ادارات دارایی و پیش‌کاری‌ها تشکیل گردد.
در این جلسات، ضمن توجیه و تفهیم قانون مالیات‌ها، مشکلات و تکالیف مؤدیان مالیاتی مورد بررسی و حل و فصل قرار خواهد گرفت.
دستور تشکیل جلسات مذکور، به منظور نتیجه‌گیری بیشتر از حاصل آموزش ضمن خدمت مأموران دارایی است که در جهت ایجاد رابطه سالم بین مأمور دارایی و مؤدی صورت می‌گیرد.[14]
 

رئیس جدید دانشگاه مشهد 

ساعت ۱۱:30 صبح امروز، جلسه هیئت امنای دانشگاه مشهد به ریاست آقای علم، وزیر دربار شاهنشاهی، در کاخ سعدآباد تشکیل گردید. ابتدا استعفای آقای دکتر محسن ضیائی، رئیس دانشگاه مشهد، مطرح گردید و ضمن تجلیل فراوان از خدمات یک‌ساله ایشان، با این استعفا موافقت گردید.
آن‌گاه آقای دکتر مجید رهنما وزیر علوم و آموزش عالی، آقای دکتر عبدالله فریار معاون کل وزارت علوم و آموزش عالی، را برای ریاست این دانشگاه به هیئت امنا معرفی نمود که برای تصویب به اطلاع شاه برسد.
آقای دکتر رهنما در خاتمه این جلسه به خبرنگاران گفت: دانشگاه مشهد طی یک سال اخیر نمونه بود و آقای دکتر ضیائی خدمات ارزنده‌ای انجام داده است و من از استعفا، که به علت گرفتاری ایشان در تهران صورت گرفته، متأسفم، ولی در تهران از ایشان در پست‌های دیگری که منشأ اثر فراوان‌تری باشد، استفاده خواهد شد.[15]
 

اراضی جنگلی جلگه‌ای بین هشتپر تا آستارا واگذار می‌شود 

وزیر منابع طبیعی در یک مصاحبه مطبوعاتی اعلام داشت که به موجب قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها که 20 مرداد ۱۳۴۶ به تصویب مجلسین رسیده، وزارت منابع طبیعی مجاز گردیده که اراضی جنگلی جلگه‌ای شمال را که در هر منطقه حداکثر بیش از صد متر مکعب در هکتار چوب نداشته باشد و این اراضی جلگه‌ای در مناطق شمال کشور قرار گرفته باشد، به مردم واگذار گردد.
وزیر منابع طبیعی اضافه کرد که متقاضیان این‌گونه اراضی جنگلی جلگه‌ای، چنانچه طرح مورد تصویب را در مدت پنج سال به پایان برسانند، اراضی جنگلی جلگه‌ای مزبور به آنان انتقال داده خواهد شد.
وزارت منابع طبیعی برای اولین بار آگهی واگذاری اراضی جنگلی جلگه‌ای شمال را در زمستان سال گذشته منتشر کرد. این اراضی بین الموته تا نشتارود قرار گرفته بود که مساحت آن بالغ بر هفت‌هزار هکتار بود که به هفتصد قطعه تقسیم گردید و پس از مدت شش ماه، واگذاری اراضی به متقاضیان آغاز گردید که هنوز هم ادامه دارد.[16]
 
 

7. اخبار اجتماعی و بهداشت و سلامت

شیوع بیماری «مرغ‌میری»

روزنامه «اطلاعات» نوشت: چند روز است بیماری مخصوصی بین مرغ‌ها شیوع یافته که معروف به «نیوکاسل» است.
امروز یک دکتر دامپزشک و متخصص در تربیت مرغ، به سرویس خبری روزنامه اطلاع داد که بیماری مرغ‌میری در تهران شیوع یافته و واکسن‌هایی که مورد مصرف قرار می‌گیرد، قادر به جلوگیری از تلفات نیست. به همین علت عده‌ای مرغ و خروس ظرف دو روز اخیر تلف شده‌اند.
خبرنگار بهداشتی ما که بعدا با چند مؤسسه پرورش مرغ تماس گرفت، گزارش می‌دهد بیماری مرغ‌میری، به‌خصوص در مؤسسات مرغداری کنار جاده کرج شیوع یافته. مرغ‌هایی که می‌میرند، قبلا هیچ‌گونه علائم بیماری در آنها دیده نمی‌شود.
در حدود جاده کرج بیش از یک‌میلیون مرغ وجود دارد و به همین جهت باید در مورد جلوگیری از تلفات آنها اقدام شود. واکسن این نوع بیماری هم‌اکنون در داخل تهیه می‌شود، ولی ظاهرا اثر واکسن‌ها قطعی نیست و بعضی از مرغ‌های واکسن‌زده نیز مبتلا می‌شوند.
مسئله دیگری که بین مرغداران ایجاد نگرانی کرده است، نزدیکی مؤسسات آنها با یکدیگر است. به همین لحاظ باید مراقبت بیشتری به عمل آید تا از شدت شیوع بیماری کاسته شود.[17]
 

جاعلان گذرنامه محکوم شدند 

یک نفر پاکستانی و یک ایرانی به اتهام جعل گذرنامه و روادید چند کشور از جمله پاکستان و افغانستان، در شعبه ۲۱ دادگاه جنحه هر کدام به یک سال حبس تأدیبی و پرداخت دوهزار ریال جریمه محکوم شدند. این دو، که اسماعیل جعفری و عوض‌علی نام دارند، در آبان‌ماه سال گذشته در خیابان شهباز دستگیر شدند.[18]
 

8. اخبار اقتصادی

16 شهریور مذاکرات نفت در لندن انجام می‌شود   

آقای دکتر اقبال در رأس هیئتی از کارشناسان نفتی، روز ۱۶ شهریور برای شرکت در جلسه تبادل نظر با اعضای کنسرسیوم به لندن عزیمت خواهد کرد.
این جلسه، که هر سال در نیمه 2 شهریور در لندن و در نیمه 2 اسفند در تهران تشکیل می‌شود، تمام اختلافاتی که در حین کار پیدا می‌شود و یا مسائلی که می‌بایستی درباره آن قبلا توافق گردد، مورد بررسی و ارزیابی قرار می‌گیرد. در اجلاسیه شهریورماه، مسئله مهم موضوع تأمین درآمد ایران در سه سال باقی‌مانده برنامه چهارم، مطابق اعتباری که در آیین‌نامه برنامه پیش‌بینی شده است، خواهد بود.
در مذاکراتی که در اوایل سال جاری بین شرکت ملی نفت و کنسرسیوم انجام گرفت، روی درآمد سال ۱۳۴۸ توافق نهایی به عمل آمد، اما قرار شد در مورد سه سال آینده، بعدا مذاکراتی انجام گیرد.[19]
 


برای آشنایی با جزئیات توافق اولیه شرکت ملی نفت با کنسرسیوم و ریشه اختلافات درآمدی که در شهریورماه مورد بحث قرار گرفت، روزشمار ۲۷ اردیبهشت ۱۳۴۸: از شایعه کودتای ارتشبد آریانا و حراج اموال ایرانیان در عراق تا توافق ۱۰۰۰ میلیون دلاری نفت

را بخوانید.
 
 
 

«شهرداری برای تثبیت نرخ اجناس طرح تهیه می‌کند»

انجمن شهر تهران بعد از یک ماه تعطیل، عصر دیروز جلسه داشت. آقای شهرستانی، شهردار پایتخت، نیز در این جلسه شرکت کرده بود. در آغاز جلسه دیروز، پیشنهاد کمیسیون نرخ‌گذاری انجمن شهر مطرح شد. در این پیشنهاد، توصیه‌هایی به شرح زیر عنوان شده بود:
شهرداری تهران میدان بزرگ و سردخانه ایجاد کند، بازارهای روز فعلی و زمین‌های متعلق به شهرداری در نقاط مختلف شهر، برای ایجاد بازارهای روز، در اختیار تولیدکنندگانی که خود مستقیما جنس عرضه می‌نمایند و اجناس خود را طبق قیمت‌هایی که شهرداری تعیین می‌کند، می‌فروشند، گذاشته شود. به عبارت دیگر، تولیدکنندگان در مقابل مصرف‌کنندگان قرار گیرند تا واسطه از میان برود.
در این پیشنهاد همچنین گفته شده است: شهرداری تسهیلاتی برای اتحادیه‌های تعاونی روستایی به‌وجود آورد تا رقابت آزاد به صورت واقعی انجام گیرد. انجمن شهر به دولت پیشنهاد کند تا سرمایه شرکت‌های تعاونی روستایی را تا آنجا تقویت کند که در دادن مساعده به زارعین، جانشین بارفروشان میادین گردند. شهرداری برای چاره‌جویی در مقابل گران‌فروشی، طرحی تهیه کند و برای تصویب در اختیار انجمن شهر بگذارد.
 

اظهارات شهردار 

شهردار پایتخت در این جلسه، ضمن تأیید پیشنهاداتی که کمیسیون نرخ‌گذاری انجمن شهر توصیه کرده است، طی سخنانی گفت: درباره ایجاد میدان بزرگ و سردخانه، اقداماتی به عمل آمده است و هم‌اکنون سیصدهزار متر مربع زمین از طرف اوقاف در اختیار شهرداری قرار گرفته است. در مورد سردخانه، با وزارت تولیدات کشاورزی و سازمان برنامه مذاکراتی به عمل آمده است و اما در زمینه بازارهای روز، متأسفانه باید بگویم برنامه کار ما چیز دیگری بود، ولی فروشگاه فردوسی آن را تغییر داده و از هدف اصلی ما خارج شده است. ما زمین در اختیار این فروشگاه گذاشتیم تا با استقرار «چادرها» از محصولات شرکت‌های تعاونی روستایی برای فروش استفاده نماید و آنچه را که به وسیله بخش دولتی تهیه می‌شود، با نرخ مناسب به فروش رساند، ولی این برنامه عملی نشده که در این مورد نیز اقداماتی خواهیم کرد.[20]
 

دلیل افزایش صادرات ایران در چهار ماهه اول سال

روزنامه «آیندگان» نوشت: گزارش‌هایی که از جانب مقامات مسئول صادرات انتشار یافته حاکی از افزایش قابل ملاحظه‌ای است که در چهارماهه اول سال جاری در رقم صادرات کشور حاصل شده است. این رقم به حدود دویست‌میلیون تومان نسبت به چهارماهه اول سال گذشته بالغ می‌شود.
نگاه دیگری به ارقام این گزارش‌ها نشان می‌دهد که این افزایش عمدتا ناشی از «افزایش قیمت» کالاهای صادراتی ایران است. به عبارت دیگر کالاهای صادراتی ایران در بازارهای جهانی در چهارماهه اول امسال به بهای بالاتری به فروش رسیده است. ارقام گزارش در این زمینه گویاست. قیمت متوسط هر کیلو کالای صادراتی ایران در تیرماه سال جاری 8/ 19 ریال و در تیرماه سال گذشته 5/ 14 ریال بوده است.
متأسفانه در زمینه حجم کالاهای صادراتی کشور در چهارماهه اول سال جاری در مقایسه آن با ارقام مربوط به چهارماهه اول سال قبل اشاره‌ای در گزارش دیده نمی‌شود. به عبارت دیگر در حالی که روشن است که رقم ارزش کالاهای صادراتی چه میزان افزایش یافته روشن نیست که آیا حجم کالاهای صادراتی نیز افزایش یافته است یا خیر.
با این وجود اطلاعات دیگری که در این زمینه در دست است حاکی است که حجم کالاهای صادراتی اگر تقلیل نداشته حداقل افزایش قابل ملاحظه نیز نیافته است. به عبارت دیگر افزایش صادرات کالاها بیش از هر عامل ناشی از قیمت‌های بهتری بوده است که در بازارهای خارج برای خرید کالاهای ایران پرداخته‌اند.
این افزایش می‌تواند از چند عامل ناشی شود:
ـ بهبود کیفیت کالاهای صادراتی ایران.
ـ بهبود بسته‌بندی و عوامل مشابه.
ـ افزایش عمومی قیمت‌ها در بازارهای جهانی
در زمینه دو عامل اول بررسی کوتاهی نشان می‌دهد که در سال جاری اقدامات تازه‌ای در زمینه استانداردها و یا بسته‌بندی و غیره صورت نگرفته و آنچه که انجام شده ادامه کارهایی است که از چهار سال قبل آغاز شده و همچنان جریان دارد. به عبارت دیگر اگر امسال از صدور کالاهای نامرغوب خشکبار جلوگیری می‌شود این روش در سال گذشته نیز اعمال می‌شده و همچنین اگر سال گذشته سنگ‌های معدنی به صورت کم‌عیار صادر می‌شده امسال نیز وضع چنان است. نتیجتا یک عامل برای افزایش ارزش صادراتی باقی می‌ماند و آن افزایش عمومی قیمت‌ها در کشورهای خارجی است.[21]
 

9. نقد مطبوعاتی

هیروشیما و تهران! 

روزنامه «اطلاعات» در سرمقاله شماره امروز خود نوشت: سرمقاله امروز اطلاعات را اختصاص داده‌ایم به شرحی که آقای مهندس م.ک. یکی از خوانندگان عزیز ما پیرامون ترافیک و پاره‌ای مسائل شهری نوشته است. این شما و این هم مقاله مهندس م.ک.:
آقای مدیر محترم،
در شماره اخیر اطلاعات خواندم که دانشجویان آمریکایی گفته‌اند تهران عجیب‌ترین ترافیک را دارد و راست هم گفته‌اند. چند روز پیش، دو ساعت بعد از ظهر، وقتی از طریق جاده قدیم شمیران، که از جاده بودن فقط اسمش باقی مانده است، به طرف منزل مراجعت می‌کردم، نرسیده به سه‌راهی سیدخندان و دوراهی پالیزی، به علت یک‌طرفه بودن خیابان از عباس‌آباد تا ضرابخانه و تراکم وسائط نقلیه، ربع ساعتی مجبور به توقف اجباری گردیدم؛ زیرا در این ساعت است که اغلب ساکنین شمیران، پس از انجام کارهایشان در شهر، به شمیران بر می‌گردند و به علت اینکه مدت‌هاست این خیابان بی‌نوا دچار تب کندوکاو است، بیشتر اوقات از این قبیل انسدادهای اجباری پیش می‌آید.
حالا کاری به آن نداریم که بر حسب ذوق و سلیقه و یا تبادل نظر مأموران شهرداری با افسران راهنمایی، هر روز مسیر ما را به نحوی تغییر داده و ما را آلاخون والاخون می‌کنند، به طوری که حتی یک مرتبه حساب ما برای رسیدن به مقصد، به دلیل همین تغییر مسیرها درست از آب درنیامده و نشده است که به موقع سر کار خود حاضر باشیم.
این مطلب را نیز همه اهالی شهر می‌دانند و روزانه به چشم می‌بینند که هنوز آسفالت خیابانی تمام نشده و خاک نرمه روی آن را جاروب نکرده‌اند، مأمورین آب و برق و تلفن، با بیل و کلنگ، دو مرتبه به جان خیابان‌ها افتاده و از نو شروع به خراب کردن آن می‌کنند. دستگاه‌های آب و برق و تلفن و غیره می‌گویند این امری است اجباری و باید انجام شود، اما چندین مرتبه خراب کردن یک خیابان برای یک منظور، مثلا لوله‌کشی آب یا کابل برق، آیا این هم اجتناب‌ناپذیر است؟ به چه جهت؟ چند خیابان را می‌خواهید اسم ببرم که برای سومین مرتبه، در اثر اشتباه‌کاری آقایان مهندسین قسمت برآورد، دل و جگرش را بیرون ریخته‌اند؟
در اینجا گله ما از شهرداری این است: حالا که از پس دستگاه‌های مزبور برنمی‌آیید و خودتان اذعان دارید که دستگاهتان سریع کار نمی‌کند و مقاطعه‌کار وظیفه‌اش را انجام نمی‌دهد و هزاران از این بهانه‌ها می‌آورید، پس بیایید اقلا مسئله الاهمّ و فالاهمّ را در مورد تعمیرات در نظر بگیرید و ببینید ترافیک در کدام نقطه شهر زیادتر است و کجا احتیاج به مرمت فوری دارد، آن‌گاه همه قوای خودتان را آنجا متمرکز فرمایید. واقعا ننگ‌آور است که در این عصر و این زمان، نتوانیم یک خیابان را که محل تردد اقلا ۲۵۰ هزار نفر در شبانه‌روز است و یکی از دو شاهراه مهم شهر و شمیران می‌باشد، آن هم ظرف یک سال تعمیر نماییم![22]
 

بیمه نویسندگان چه شد؟

مسعود بهنود در شماره امروز «آیندگان» نوشت: دیروز در مراسم تشییع جنازه یکی از زحمت‌کشان مطبوعات بودیم و باز همه همکاران صحبت از بی‌تأمینی می‌کردند که سال‌هاست می‌گوییم و سال‌هاست می‌شنویم. ما از شنیدن خسته نشده‌ایم که آنها از گفتن خسته شدند.
رئیس دولت به کرات از این امر انتقاد می‌کند که چرا نویسنده و خبرنگار به دولت چسبیده است و این از اصالت کار می‌کاهد؛ درست است ولی وقتی تأمین نیست هر نوع تعهدی نقش بر آب است.
می‌گویند: «اگر کارکنان مطبوعات تنها به خود اتکا داشته باشند و حرفه‌ای باشند، می‌توان در مورد بیمه آنها و تأمین آنها تصمیم گرفت».
می‌گوییم اگر کاری برای تأمین آتیه آنها کردید، اگر نه همه، 90 درصد آنها که در سودای جوی باریک مستمر به دامن یکی از مؤسسات دولتی و تابع دولت افتاده‌اند از آنجا دست می‌کشند و به کار اصلی خود می‌پردازند و به دامان مادر برمی‌گردند.
همین دو ماه قبل بود که رئیس دولت در راه بین بوشهر و لاوان در هوای شرجی جنوب قول داد و از وزیر دارایی خواست این قضیه را یک باره حل کند. سال قبل در ملاقات هیئت‌مدیره سندیکای نویسندگان و خبرنگاران مطبوعات با نخست‌وزیر همین وعده داده شد و همین طور ماه‌ها و سال‌هاست که همه قول می‌دهند، ولی یک باره کسی برای حل مشکل کوچک که نتیجه آن در جزء جزء بنای رکن چهارم مشروطیت مؤثر است برنمی‌خیزد.
مسعود بهنود در پایان نوشته خود آورده است: می‌گوییم در عصر برتری ارزش‌ها زندگی می‌کنیم؛ در عصری که انقلاب در زوایای زندگی اجتماعی فرد فرد ایرانیان رسوخ پیدا کرده است. آیا نویسنده ایرانی، که قلمش در راه تشریح و توضیح این انقلاب به کار رفته و شناساننده آن به توده ایرانی و غیر ایرانی بوده است، نباید همپای کارگر و کشاورز از ثمرات این انقلاب بهره‌ور شود؟ سخن را از سر بگیریم، نویسنده مطبوعات باید تأمین کافی داشته باشد اگر این اصل را قبول دارید، قدمی به تمامی بردارید.[23]
 
 
صفحه اول روزنامه اطلاعات، 3 شهریور 1348
 
 
پی‌نوشت‌ها:
 
[1]. آیت‌الله العظمی حاج سید محمدرضا گلپایگانی به روایت اسناد ساواک، جلد دوم، ص 411
[2]. آیت‌الله العظمی حاج سید محمدرضا گلپایگانی به روایت اسناد ساواک، جلد دوم، ص 408
[3]. اطلاعات، 3 شهریور 1348، صص 1 و 4
[4]. اطلاعات، 3 شهریور 1348، ص 4
[5]. اطلاعات، 3 شهریور 1348، ص 1
[6]. اطلاعات، 3 شهریور 1348، ص 4
[7]. اطلاعات، 3 شهریور 1348، ص 4
[8]. اطلاعات، 3 شهریور 1348، ص 3
[9]. اطلاعات، 3 شهریور 1348، صص 1 و 4 ؛ آیندگان، 3 شهریور 1348، صص 1 و 12
[10]. اطلاعات، 3 شهریور 1348، ص 4
[11]. اطلاعات، 3 شهریور 1348، ص 4
[12]. اطلاعات، 3 شهریور 1348، ص 4
[13]. اطلاعات، 3 شهریور 1348، ص 4
[14]. اطلاعات، 3 شهریور 1348، ص 4
[15]. اطلاعات، 3 شهریور 1348، صص 1 و 4 
[16]. اطلاعات، 3 شهریور 1348، ص 16 
[17]. اطلاعات، 3 شهریور 1348، ص 4
[18]. اطلاعات، 3 شهریور 1348، ص 4
[19]. اطلاعات، 3 شهریور 1348، ص 16
[20]. اطلاعات، 3 شهریور 1348، صص 16 و 13  ؛ آیندگان، 3 شهریور 1348، ص 12
[21]. آیندگان، 3 شهریور 1348، ص 4
[22]. اطلاعات، 3 شهریور 1348، ص 2
[23]. آیندگان، 3 شهریور 1348، صص 1 و 11
 
https://iichs.ir/vdca6onu.49nie15kk4.html
iichs.ir/vdca6onu.49nie15kk4.html
نام شما
آدرس ايميل شما