شکاف طبقاتی و فساد اداری؛ فریادهای علی امینی و عبدالله ریاضی

علی امینی: مملکت ما اصلاح‌شدنی نیست/ پول‌دارها کباب می‌خورند و بی‌پول‌ها دود کباب!

بر اساس یک سند ساواک از یک محفل سیاسی در اواخر اردیبهشت ۱۳۴۸، دکتر علی امینی، نخست‌وزیر اسبق ، در نشستی با حضور جمعی از فعالان و چهره‌های سیاسی، انتقادات تندی را نسبت به وضعیت آموزشی و اقتصادی کشور مطرح کرده است. در این جلسه همچنین ادعاهایی درباره تحولات اخیر در رده‌های بالای ارتش مطرح شد.
بر اساس گزارش ساواک، این نشست صبح روز چهارشنبه ۲۴ اردیبهشت ۱۳۴۸ در منزل دکتر امینی واقع در خیابان فخرآباد تهران و با حضور افرادی چون علی‌اکبر مالک، اشتری، دکتر مقدسیان و چند تن دیگر برگزار شد.
دکتر امینی در بخش ابتدایی این جلسه با اشاره به وضعیت تحصیلی فرزندش، از کمبود معلم و ناکارآمدی برنامه‌های آموزشی در مدارس انتقاد کرد و نظام تحصیلی فعلی را غیرمفید خواند.
محور مهم دیگر این نشست، بحث درباره مسائل اقتصادی و شکاف طبقاتی بود. نخست‌وزیر اسبق با اشاره به هزینه‌های تجملاتی برخی افراد و مقایسه آن با وضعیت معیشتی عامه مردم، از اختلاف طبقاتی موجود در جامعه به‌شدت ابراز نگرانی کرد.
بر اساس گزارش ساواک، علی امینی گفت: این قدر مردم بدبخت از گوشه و کنار به حسرت به این قبیل منظره‌ها نگاه می‌کنند که شمار ندارند. مثل معروفی است که می‌گویند پول‌داران کباب می‌خورند بی‌پولان دود کباب؛ بعد خطاب به افراد جلسه گفت: آقایان مملکت ما اصلاح‌شدنی نیست؛ وظیفه دولت است که این اختلافات طبقاتی را از بین ببرد
در تأیید این موضوع، یکی از حاضران نیز مشاهدات خود از خریدهای گران‌قیمت روزمره توسط اقشار مرفه را روایت کرد.
در عرصه سیاست خارجی، دکتر امینی به تنش‌های مرزی اشاره کرد و پیشنهاد داد که مالکیت رودخانه اروندرود (شط‌العرب) باید به صورت مساوی میان ایران و عراق تقسیم شود.
بخش قابل توجه دیگری از این جلسه به تغییرات اخیر در کادر رهبری ارتش اختصاص داشت. علی‌اکبر مالک، از حاضران در نشست، مدعی شد که علت برکناری ارتشبد بهرام آریانا از ریاست ستاد بزرگ‌ارتشتاران، درخواست وی از پادشاه برای صدور مجوز تصرف منطقه «تیسفون» بوده است. به گفته وی، پس از این رویداد، تیمسار فریدون جم به جای وی منصوب شده است.
این جلسه پس از بیان خاطره‌ای از سوی دکتر مقدسیان درباره وضعیت دوران بازنشستگی تیمسار مبشری و قرائت چند بیت شعر توسط حاضران، پیش از ظهر همان روز به کار خود پایان داد.[1]

رشوه خاص وزارتخانه‌ها به نمایندگان مجلس!

بر اساس یک سند ساواک به تاریخ 27 اردیبهشت 1348 «ساعت 8:30 روز 25 /3 /48 مهندس ریاضی، رئیس مجلس شورای ملی، ضمن یک مذاکره خصوصی در حضور مهندس پروشانی، عضو هیئت‌رئیسه مجلس (کارپرداز)، با ناراحتی و عصبانیت اظهار می‌داشت که اخیرا مشاهده شده برخی از وزارتخانه‌ها اعضای کمیسیون‌های مجلس شورای ملی مربوط به خود را به شهرستان‌ها دعوت می‌نمایند و چند روز آنها را از شهری به شهر دیگر برده و پذیرایی می‌کنند و من باب مثل اخیرا کمیسیون آب و برق، که اعضای آن در حدود 25 نفر می‌باشند، برای یک دیدار ده‌روزه به نواحی غربی کشور و آذربایجان مسافرت نموده‌اند و معلوم نیست که این کارها چه معنی و مفهومی را دربردارد».
بر اساس این گزارش مهندس ریاضی اضافه می‌نمود که اگر شاهنشاه آریامهر از موضوع اطلاع حاصل فرمایند، سخت ناراحت خواهند شد و شاهنشاه بارها فرموده‌اند که وکلا از حوزه انتخابیه خود دیدن کنند نه اینکه یک کمیسیون بیست‌نفری برای گردش به سراسر کشور مسافرت نماید و او قصد دارد جلوی این مسافرت‌ها را بگیرد؛ زیرا به نظر وی وزارتخانه‌ها با ترتیب دادن این قبیل دعوت‌ها و مسافرت‌ها، قصد رشوه دادن به نمایندگان مجلس را دارند.
در بخش «نظریه» و «صحت خبر» این سند می‌خوانیم: در مورد دعوت نمایندگان مجلس به شهرستان‌ها توسط ادارات و مؤسسات دولتی و ملی و همچنین درباره اینکه مهندس ریاضی چنین مطالبی را اظهار نموده باشد صحیح به نظر می‌رسد.[2]

«قرآن دستور داده که بت‌ها را درهم شکنید»

بر اساس یک سند ساواک به تاریخ 27 اردیبهشت 1348 درباره آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی «نام‌برده بالا نویسنده مجله دینی "مکتب اسلام" در مسجد جامعه خرم‌آباد لرستان بالای منبر رفته و ضمن بحث در مورد عظمت قرآن اظهار داشته است قرآن دستور داده که بت‌ها را درهم شکنید».
این سند به نقل از آیت‌الله مکارم شیرازی می‌افزاید: البته منظور قرآن تنها شکستن بت‌های سنگی و خاکی نبوده بلکه بت‌هایی است که مردم در برابر آنها سجده می‌کنند؛ آن بت‌هایی که دست‌نشانده دول بیگانه هستند و نمی‌گذارند کشورهای اسلامی ترقی نمایند و مردم را ترغیب و تشویق می‌کرد که برعلیه آنهایی که نمی‌گذارند اسلام ترقی کند متحد شوند. ضمنا مشارالیه در نظر داشته روز 16 /2 /48 خرم‌آباد را به قصد آبادان ترک نماید.
در بخش «ارزیابی خبر» این سند آمده است: به صحت خبر می‌توان اعتماد نمود.[3]

پشت پرده سیاست؛ از شایعه کودتای آریانا تا جلسات مخفیانه بازرگان و طالقانی

شایعاتی که در افکار عمومی پیرامون برکناری آریانا مطرح است!

بر اساس یک سند ساواک به تاریخِ گزارش 27 اردیبهشت 1348 «ساعت 17:30 روز 24 /2 /48 مهندس مهدی بازرگان به اتفاق سیدمحمود طالقانی، دکتر عباس شیبانی، علی بابایی، حاج حسین وکیلی، مجتبی مفیدی، طاهری و برادران وثوقی همراه جنازه دکتر مفیدی به قم وارد شدند. ابتدا طاهری از یکی از طلاب قم نشانی محل سکونت ربانی شیرازی را سؤال نمود. طلبه مزبور اظهار بی‌اطلاعی نمود. طاهری گفت: آقا نترس من از رفقای ربانی هستم و دیروز با او در منزل سیدمحمدرضا سعیدی یک جا بودیم؛ سپس علی بابایی پس از اخذ نشانی ربانی به سراغ وی رفت تا به جهت خواندن نماز او را دعوت نماید.
این سند می‌افزاید: در این موقع عباس شیبانی جویای حال شیخ مرتضی فهیم کرمانی و [آیت‌الله] حسینعلی منتظری گردید. در این موقع ربانی شیرازی به اتفاق شیخ یحیی انصاری شیرازی در محل حاضر شده و به اتفاق مهندس بازرگان و سایرین به قبرستان وادی‌السلام رهسپار شدند در آنجا صحبت از برکناری تیمسار ارتشبد آریانا به میان آمد. ربانی گفت: شایع است که آریانا شب‌ها جلسات سری داشته و می‌خواسته کودتا بکند.
سپس طاهری درباره زندانی شدن خود صحبت کرد و گفت: روزی باشد که دوباره همگی در آنجا باشیم ربانی گفت: لزومی ندارد. عباس شیبانی ضمن خواندن حدیثی اظهار داشت: باید به علما بگویند چنانچه مسلمانی یک مسلمان دیگری را به کمک طلبید و مسلمان دومی به او جواب رد بدهد، آن مسلمان نیست. اکنون ایران به طور مستقیم به اسرائیل کمک می‌کند و عراق اعتراض می‌کند حکومت دیکتاتور ایران چرا این کار را می‌کنی و قصد لشکرکشی به عراق را داری؟
نام‌بردگان پس از پایان مراسم تدفین به طرف هتل بلوار عزیمت و شام را در آنجا صرف و سپس به تهران مراجعت نمودند.
در «نظریه منبع» این سند آمده است: اصلح است نسبت به موارد فوق تحقیقاتی از نام‌بردگان به عمل نیاید؛ ضمنا به نظر می‌رسد ربانی شیرازی مرکز فعالیت خود را در تهران برگزیده است و باید از وی مراقبت به عمل آید.
در «نظریه رهبر عملیات» این سند نیز آمده است: مفاد گزارش صحت دارد و با توجه به سوابق ربانی شیرازی و چگونگی ارتباط وی با مهندس بازرگان و سایر افراد ناراحت اصلح است اعمال و رفتار و تماس‌های وی بیش از پیش تحت مراقبت قرار گیرد.[4]

اقتصاد و توسعه؛ وام چهل‌میلیون دلاری بانک جهانی و توافق نفتی

در مورد تأمین یک‌هزارمیلیون دلار درآمد سالانه؛ ایران و کنسرسیوم توافق کردند

جراید امروز کشور نوشتند: مذاکرات نفت بین شرکت ملی نفت و کنسرسیوم بین‌المللی که ساعت 10 صبح یکشنبه هفته گذشته آغاز شده بود، مقارن ساعت 4 بعد از ظهر روز چهارشنبه پایان یافت و ساعت 4:30 بعد از ظهر اعلامیه‌ای که چهار روز مطبوعات داخلی و خارجی انتظار آن را داشتند، توسط سخنگوی شرکت ملی نفت منتشر گردید.

متن اعلامیه

متن اعلامیه به این شرح است: نمایندگان شرکت ملی نفت ایران و کنسرسیوم از تاریخ یکشنبه ۲۱ الی چهارشنبه ۲۴ اردیبهشت‌ماه ۱۳۴۸ در محیطی با تفاهم متقابل و حس همکاری ملاقات و مذاکره نمودند. در نتیجه مذاکرات و تبادل نظرهایی که در ملاقات‌های مزبور صورت گرفت در خصوص درآمد مورد نیاز دولت در سال ۱۳۴۸ توافق حاصل گردید. به‌علاوه موافقت شد که در سال جاری مجددا مذاکرات بیشتری جهت بررسی وضع سال‌های آینده به عمل آید.
صبح امروز آقای دکتر اقبال، رئیس هیئت‌مدیره و مدیر عامل شرکت ملی نفت، در مورد اعلامیه مزبور و مذاکرات چهارروزه با کنسرسیوم گفت: آنچه را که توافق کردیم در اعلامیه گنجانیده‌ایم و اعلامیه به‌طور کامل نتایج مذاکرات را نشان می‌دهد و دیگر خبری ندارم که بر آن بیفزایم.
آقای دکتر اقبال نتایج مذاکرات را موفقیت‌آمیز ‌دانست.

خودداری از افشا

بر اساس همین گزارشی مذاکرات در حقیقت روز سه‌شنبه هفته گذشته به مرحله روشن و نهایی رسیده بود، به همین جهت صبح روز چهارشنبه وقتی جلسه در ساعت 9 صبح تشکیل شد، آقای دکتر اقبال پس از یک‌ساعت برای شرفیابی به حضور شاهنشاه جلسه را ترک کرد، ولی نمایندگان کنسرسیوم در جلسه شرکت داشتند. گفته می‌شود در این شرفیابی آقای دکتر اقبال اصول توافق‌شده را به عرض رسانیده است و احتمالا از کاخ نیاوران نتایج شرفیابی را نیز به اطلاع نمایندگان ایران رسانده باشد.
مقارن ظهر چهارشنبه، معلوم شد که جلسه دیگری ساعت 3 بعد از ظهر تشکیل خواهد شد. این جلسه قسمتی مربوط به تنظیم و تدوین مسائل توافق‌شده و قسمتی دیگر اختصاص به تنظیم اعلامیه پایان مذاکرات داشت.
شرکت ملی نفت و کنسرسیوم هر دو از افشای فرمول توافق‌‎شده خودداری کردند. آنچه به نظر منطقی می‌رسد این است که کنسرسیوم درآمد نفت را در حد تقاضای ایران افزایش خواهد داد، اما افزایش درآمد به معنای افزایش تولید به همان میزان نیست؛ زیرا با افزایش تولید نفت سبک و اقداماتی نظیر آن می‌توان کمبود درآمد را جبران ساخت.

نکته مهم

نکته‌ای که در اعلامیه مهم به نظر می‌رسد، ادامه مذاکره برای تأمین درآمد سه سال باقی‌مانده برنامه چهارم است.
در برنامه چهارم از محل درآمد کنسرسیوم ۵ میلیارد و ۹۰۰ میلیون دلار درآمد پیش‌بینی شده است که در سال قبل، یعنی اولین سال اجرای برنامه چهارم، گویا بین ۸۴۰ تا ۸۵۰ میلیون دلار درآمد داشتیم و اگر امسال هم همان‌طوری که پیش‌بینی شده هزار میلیون دلار درآمد داشته باشیم، برای سه سال آینده می‌بایستی چهار میلیارد و ۵۰ تا ۶۰ میلیون دلار درآمد به‌دست آوریم.
مذاکرات شرکت ملی نفت و کنسرسیوم در آینده نزدیک برای روشن کردن و تأمین همین مبلغ است.[5]

با دریافت وام جدید از بانک جهانی؛ منابع مالی بانک توسعه صنعتی ۲۴۰ میلیون دلار شد

روزنامه «اطلاعات» نوشت: توسعه صنایع خصوصی در ایران، که رشد سالیانه آن در هر یک از سال‌های اخیر به حداکثر نرخ 10 درصد رسیده است، در نتیجه دریافت وام اخیر چهل‌میلیون دلاری توسط بانک توسعه صنعتی و معدنی ایران یک تحرک بیشتری پیدا خواهد کرد.
بانک توسعه صنعتی و معدنی ایران، که یک مؤسسه خصوصی است و در حدود ده سال قبل تشکیل شده، به صورت منبع عمده‌ای جهت سرمایه‌گذاری‌های طویل‌المدت برای صنایع خصوصی درآمده است. تقریبا کلیه منابع ارزی این بانک، که جمعا به ۱۰۵ میلیون دلار بالغ می‌گردد، از محل وام‌های دریافتی از بانک جهانی تأمین گردیده است.
وامی که اینک اعلام می‌گردد ارز مورد نیاز بانک توسعه صنعتی و معدنی ایران را برای اعطای وام به انواع مختلف صنایع در طی یکی دو سال آینده تأمین خواهد نمود.
با اعلام وام حاضر منابع مالی بانک توسعه صنعتی و معدنی به ۲۴۰ میلیون دلار بالغ می‌گردد که سیزده‌‎میلیون دلار از آن سرمایه سهامی بانک می‌باشد.
سرمایه بانک اخیرا افزایش یافته، ۸۰ درصد آن متعلق به سرمایه‌گذاران ایرانی و بقیه متعلق به خارجیان است.
اضافه بر 65 میلیون دلار وام قبلی بانک جهانی، مؤسسه عمران بین‌المللی آمریکا نیز 7/ 3 میلیون دلار به بانک وام داده است.[6]

شاه به مشهد رفت

جراید امروز کشور نوشتند: شاهنشاه آریامهر در ساعت 10 بامداد امروز با هواپیمای شرکت هواپیمایی ملی ایران رهسپار مشهد شدند.
در فرودگاه مهرآباد آقایان هویدا: نخست‌وزیر، رؤسای دو مجلس، اردشیر زاهدی: وزیر خارجه، رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران و فرماندهان نیروهای سه‌گانه شاه را بدرقه کردند.
در این سفر آقایان امیراسدالله علم: وزیر دربار شاهنشاهی، دکتر منوچهر اقبال: رئیس هیئت مدیره و مدیر عامل شرکت ملی نفت، همراه شاهنشاه هستند.
شاهنشاه آریامهر از مشهد به گرگان عزیمت می‌فرمایند و پس از بازدید از عملیات عمرانی شهرستان گرگان به تهران باز می‌گردند.[7]
روزنامه «اطلاعات» با انتشار عکسی از سفر شاه به مشهد نوشت:

هنگام عزیمت شاهنشاه به مشهد نخست وزیر، روسای مجلسین، وزیر امور خارجه و مدیر عامل شرکت ملی نفت ایران معظم‌له را بدرقه کردند. در عکس به ترتیب از راست به چپ آقایان اردشیر زاهدی وزیر خارجه، دکتر منوچهر اقبال رئیس هیئت مدیره و مدیر عامل شرکت ملی نفت ایران، هویدا نخست وزیر، عبدالله ریاضی رئیس مجلس شورای ملی، جعفر شریف‌امامی رئیس مجلس سنا، در حضور شاهنشاه دیده می‌شوند. [8]

فیلم مبتذل!

سخنگوی وزارت فرهنگ و هنر اعلام کرد: فیلم «گل‌های خندان» محصول ایران در جلسه شورای هنری نمایشی به علت ابتذال مردود اعلام گردید.[9]

بازدید نمایندگان مجلسین از فعالیت‌های دشت قزوین

چند تن از سناتورها و نمایندگان مجلس شورای ملی، به دعوت وزارت کشاورزی از فعالیت‌های کشاورزی دشت قزوین بازدید کردند.
در این بازدید آقای معصومی، معاون پارلمانی وزارت کشاورزی، و چند تن از مقامات وزارت کشاورزی حضور داشتند و توضیحات لازم به وسیله آقای وکیل‌زاده، رئیس سازمان عمران دشت قزوین، به بازدیدکنندگان داده شد.[10]

ولیعهد دوبی به ایران می‌آید

مکتوم بن راشد آل مکتوم، ولیعهد امارت دوبی، بنا به دعوت دولت ایران ساعت 10:15 صبح روز دوشنبه ۲۹ اردیبهشت‌ماه با هواپیمای اختصاصی وارد فرودگاه مهرآباد می‌شود.[11]

ملاقات سفیر ژاپن با وزیر خارجه

ساعت 11:30 بامداد امروز سفیر ژاپن در تهران در کاخ وزارت امور خارجه با آقای اردشیر زاهدی، وزیر خارجه، ملاقات کرد.
مدت مأموریت سفیر ژاپن در تهران رو به اتمام است و وی از طرف دولت متبوع خود به سمت سفیر جدید ژاپن در هند منصوب گردیده است.[12]

تسلیم ۱۷۰۰ تقاضای خرید آپارتمان به سازمان مسکن

امروز هم سازمان مسکن پرسشنامه‌های تکمیل‌شده را از متقاضیان قبول می‌کرد. این‌کار به علت تعطیل روز پنجشنبه انجام شد.
تاکنون ۱۷۰۰ پرسشنامه تکمیل‌شده به سازمان مسکن برگشت داده شده و کار رسیدگی به این پرسشنامه‌ها از امروز شروع شد.
چند روز قبل که سازمان مسکن توزیع پرسشنامه‌ها را شروع کرد یک مقام مطلع اعلام داشت که ساختمان آپارتمان‌های دولتی در سه نقطه بهجت‌آباد، روبه‌روی پارک ساعی و فرصت غربی، توأما در روز ۲۷ اردیبهشت‌ماه شروع می‌شود، ولی امروز کارهای ساختمانی آپارتمان‌های مذکور برای چند روز دیگر به تعویق افتاد.[13]

خط هوایی مشترک ایران و پاکستان به آمریکا

«خبرگزاری آسوشیتدپرس» از کراچی گزارش داد: شرکت‌های هواپیمایی ملی ایران و پاکستان در آینده به تأسیس خط هوایی مشترک سوپرسونیک به مقصد ایالات متحده دست خواهند زد. این یکی از مواد موافقتنامه بین دو شرکت هوایی ایران و پاکستان برای توسعه همکاری‌ها و روابط نزدیک‌تر است.[14]

تلگراف علما و مراجع به آیت‌الله حکیم درباره رفتار دولت عراق با ایرانیان

روزنامه «اطلاعات» نوشت: رفتار خصمانه‌ای که دولت عراق نسبت به زوار و ایرانیان مقیم آن کشور در پیش گرفته، جامعه روحانیون و شیعیان سراسر جهان را سخت متأسف و نگران ساخته است. به دنبال تلگرامی که از طرف حضرت آیت‌الله شریعتمداری به حضرت آیت‌الله حکیم در نجف اشرف مخابره شد، دیروز تلگرامی از طرف حضرت آیت‌الله حاج میرسیدعلی بهبهانی، یکی از روحانیون مورد احترام مردم خوزستان به عنوان حضرت آیت‌الله حکیم مخابره شد که متن آن چنین است:
نجف اشرف - حضرت مستطاب آیت‌الله آقا حکیم. با ابلاغ سلام، اخبار و اطلاعات وحشت‌آور و نگران‌کننده‌ای نسبت به افراد مقیم و زوار ایرانی در شهرهای مذهبی عراق مخصوصا نسبت به آقایان علما و طلاب شنیده می‌شود که موجب تأسف و نگرانی عموم است.
بدیهی است که آن‌حضرت هم متأسف می‌باشید و اقدام مقتضی فرموده‌اید، از جهت همدردی معروض می‌دارد انتظار عموم از آن حضرت این است که اقدامات جدی و فوری بفرمایید که در ظل توجهات حضرت ولی‌عصر(ع) رفع غائله گردد. الاحقر علی موسوی بهبهانی.

احتمال حوادث تازه

بر اساس همین گزارش اعدام ده نفر که به اتهام جاسوسی در عراق دستگیر شده بودند و سرانجام پریروز در عراق اعدام شدند وضع آشفته عراق را بسیار آشفته‌تر کرد و با اختلاف نظر شدیدی که به دنبال این امر بین اعضای کمیته اصلی حزب بعث به‌وجود آمده است احتمال وقوع حوادث تازه‌ای در این کشور می‌رود. یک‌نفر مسافر که دیروز از طریق مرز خسروی وارد قصر شیرین گردیده بود گفت: در بغداد شایع بود چون ژنرال عماش، وزیر کشور عراق، که با اعدام این ده نفر در موقعیت فعلی عراق مخالفت کرده، تبعید شده است.
با تبعید ژنرال عماش مرتبا بعثی‌ها در بغداد، کاظمین، کربلا و کرکوک تظاهراتی برپا می‌کنند.

محاکمه عماش

به قرار اطلاع رسیده امروز ژنرال عماش از تبعیدگاه به زندان سیاسی بغداد منتقل گردید و قرار است هفته آینده در دادگاه خلق آن کشور محاکمه شود. به قرار اطلاع اتهام عماش، اخلال در نظم عمومی کشور شده است.[15]

تظاهرات شیعیان

عده‌ای از مسافرانی که امروز از طریق مرز خسروی به کرمانشاه آمده‌اند گفتند: روز 28 صفر، حدود ده‌هزار شیعه در شهرهای کربلا اجتماع و نسبت به بسته بودن درهای حرمین و اماکن مقدسه اعتراض کردند.
سپس در حالی که عده‌ای از علما در پیشاپیش آنها در حرکت بودند به طرف حرمین مطهر رفتند و با باز کردن درها به زیارت پرداختند. به این ترتیب تلاش شرطه‌ها که قصد داشتند با شلیک تیرهای هوایی آنها را متفرق کنند اثری نبخشید.

اعتراض سفارت ایران

از سی دستگاه اتوبوسی که دیروز برای آوردن مسافران ایرانی تا نزدیکی خانقین و منظریه عراق رفته بودند دوازده دستگاه با مسافر برگشتند، ولی مأموران عراقی نگذاشته بودند مسافران اثاثه خود را به همراه بیاورند. اموال عده زیادی از زائران و مسافران ایرانی به وسیله شرطه‌ها ضبط شد و در گاراژ خانقین حراج گردید. جریان ضبط اموال ایرانیان، به سفارت ایران در بغداد اطلاع داده شد و از طرف سفارت نسبت به این عمل به وزارت امور خارجه عراق اعتراض گردید.
به دستور عمال حکومت عراق دیروز شانزده نفر از بازرگانان ایرانی مقیم بغداد دستگیر شدند و اموال آنها مصادره گردید. با این پیشامد جمعی از بازرگانان ایرانی مقیم بغداد دست از کار کشیدند و برای شکایت نزد آیت‌الله حکیم رفتند و از طرف آیت‌الله حکیم شدیدا به دولت عراق اعتراض شد.

ابراز نگرانی

حضرت آیت‌الله سیدشهاب‌الدین مرعشی نجفی تلگرافاتی از قم به عنوان آیات‌الله سیدمحسن حکیم، سیدمحمود شاهرودی و سیدابوالقاسم خویی در نجف اشرف مخابره و طی آنها از رفتار غیرانسانی دولت عراق نسبت به ایرانیان مقیم و زوار ایرانی ابراز تأسف و نگرانی کرده‌اند و از مراجع تقلید مقیم عراق درخواست نموده‌اند نسبت به جلوگیری از اقدامات خشونت‌آمیز مقامات عراقی اقدام نمایند.[16]

دیپلماسی گلوله و مذاکره

ایران دست به حمله نمی‌زند

اردشیر زاهدی، وزیر خارجه، در مذاکرات خود سیاست خارجی ایران را روشن و پشتیبانی ایران را از خودمختاری کشمیر مورد تأیید قرار داد.
بنا به گفته سخنگوی وزارت خارجه پاکستان آقای زاهدی اظهار داشت که ایران مایل است مسئله کشمیر طبق قطعنامه‌های سازمان ملل هرچه زودتر حل و فصل گردد.
وی اضافه کرد که ایران بسیار علاقه‌مند است در صورتی که هر دو طرف دعوا از ایران درخواست نمایند به حل مسئله کشمیر کمک نماید.
آقای زاهدی در مورد خلیج فارس اظهار داشت: خلائی که در خلیج فارس پس از خروج نیروهای بریتانیا از شرق سوئز به‌وجود می‌آید از طرف قدرت دیگری نباید پر شود. وی گفت که مناسبات ایران، کویت و عربستان سعودی بسیار صمیمانه است و روش این کشورها در مورد شیخ‌نشین‌های خلیج فارس کاملا مفید و موافق بوده است.
وزیر خارجه ایران گفت که نظریات دو کشور ایران و پاکستان نسبت به اوضاع خاورمیانه بسیار نزدیک است. هر دو کشور مخالفت خود را علیه اشغال خاک کشورها با استفاده از زور اعلام داشته‌اند. وی از قطعنامه نوامبر ۱۹۶۷ سازمان ملل متحد پشتیبانی نمود و اظهار امیدواری کرد که مذاکرات چهار کشور بزرگ که اکنون در نیویورک جریان دارد بن‌بست خاورمیانه را بشکند.
آقای اردشیر زاهدی، وزیر خارجه ایران، این مسئله را نیز مطرح نمود که کشور متبوع وی مایل است شط به عنوان یک راه آبی بین‌المللی مورد استفاده قرار گیرد.
آقای زاهدی گفت: علیرغم این حقیقت که ایران می‌تواند مسئله شط را با اعمال زور حل نماید مع‌هذا مایل است که این مشکل از طریق صلح‌آمیز و از راه مذاکره حل شود.
وی اضافه نمود که ایران هرگز دست به حمله نخواهد زد، ولی اگر مورد حمله قرار گیرد، آن را با آتش و گلوله جواب خواهد داد.[17]

«جی‌ما» در اروند؛ عبور از خط قرمز بغداد

یک کشتی آلمانی با پرچم ایران وارد اروندرود شد

بامداد امروز، برای اولین بار یک کشتی اقیانوس‌پیمای آلمانی، در حالی که پرچم ایران بر عرشه آن در اهتزاز بود به وسیله راهنمایان ایرانی از خلیج فارس به طرف اروندرود به حرکت درآمد.
این کشتی که حدود سه‌هزار تُن کالای بازرگانان ایرانی را حمل می‌کند تمام طول راه را از خلیج فارس تا اسکله خرمشهر با پرچم ایران و راهنمایی راهنمایان ایرانی طی می‌کند و حدود ساعت ۸ بعدازظهر وارد اسکله خرمشهر خواهد شد. کشتی اقیانوس‌پیمای آلمانی، که «جی ما» نام دارد، در اجاره شرکت کشتی‌رانی «آریا» است.
تا دیروز کشتی‌های خارجی که به مقصد خرمشهر و آبادان وارد دهانه خلیج فارس می‌شدند، ابتدا در کانالی که خلیج فارس را به اروندرود متصل می‌کند لنگر می‌انداختند؛ سپس راهنمایان عراقی فرماندهی کامل آن را به عهده می‌گرفتند به این طریق که پرچم عراق را بالا می‌بردند و کشتی را وارد کانال می‌کردند و پس از طی ۸ کیلومتر طول کانال، وارد دهانه اروندرود «فاو» می‌شدند. در اینجا عوارض راهنمایی و لایروبی و نصب چراغ‌های دریایی و غیره به عراقی‌ها پرداخت می‌شد و سپس کشتی به سوی خرمشهر حرکت می‌کرد. کشتی پس از پشت سر گذاشتن خسروآباد، آبادان و جزیره مینو وارد خرمشهر می‌شد و فقط از لنگرگاه «فعلیه» با پرچم ایران و به وسیله راهنمایان ایرانی به محل اسکله‌های خرمشهر هدایت می‌گردید، ولی کشتی جی ما اولین کشتی خارجی است که با پرچم برافراشته ایران و به وسیله راهنمایان ایران از خلیج فارس تا خرمشهر هدایت می‌گردد.[18]

روزنامه جمهوریت ترکیه: در قرارداد ۱۹۳۷ نسبت به ایران بی‌عدالتی شده است

روزنامه «جمهوریت»، که یکی از معتبرترین و پرتیراژترین روزنامه‌های کشور ترکیه است، در سرمقاله خود چگونگی قرارداد ۱۹۳۷ را مورد بررسی قرار داده و متذکر شده است که خود دولت عراق در اجرای مفاد این قرارداد تعلل ورزیده و مواد مهم آن را نادیده گرفته است.
از طرف دیگر چون شرایط مربوط به این قرارداد از سال ۱۹۳۷ تاکنون تفاوت فاحشی یافته از این جهت از نظر حقوق بین‌الملل هر کدام از طرفین حق فسخ این قرارداد را دارند. روزنامه مذکور سپس چگونگی سیاست انگلستان را در سی سال پیش در منطقه خاورمیانه مطرح و خاطرنشان کرده که قرارداد ۱۹۳۷ به هیچ وجه تحت شرایط عادی امضا نشده و در تهیه آن نسبت به حقوق ایران بی‌عدالتی شده است.[19]

وزیر کشور: جلوی دودستگی در وزارت کشور گرفته می‌شود!

«کار وزیر کشور امضا کردن نامه نیست، وزیر باید کار وزارتخانه را هماهنگ کند نه آنکه صبح تا غروب بنشیند و نامه امضا کند. اگر کار در وزارت کشور طبق برنامه تقسیم شود، به افراد شایسته مسئولیت داده شود، هر کسی کار خود را خواهد کرد و دیگر نیازی به کسب دستور از وزیر نخواهد بود».
این مطالب را آقای خسروانی، وزیر کشور، در اجتماع فرمانداران و مدیران کل این وزارت بیان کرد.
وزیر کشور گفت: مایه و برنامه کار وزارتخانه باید در واحدهای کوچک‌تر این وزارت و در بخش و فرمانداری تدوین و در آن احتیاجات مناطق مختلف کشور پیش‌بینی شده باشد نه آنکه جمعی در تهران بنشینند و برنامه بدهند و آن برنامه با نیازمندی‌های مناطق مختلف کشور منطبق نبوده و مسئولان بخش و فرمانداری نیز بی‌اطلاع باشند.
وزیر کشور گفت: وزارت کشور یک واحد سیاسی است و فرمانداران و بخشداران باید قائم‌مقام وزیر در حوزه مأموریت خود باشند، درحالی‌که اکنون در استان‌ها و فرمانداری‌ها برنامه‌هایی اجرا می‌شود که فرمانداران و بخشداران از آن بی‌اطلاع هستند.
وزیر کشور گفت: این بسیار زشت است که یک دستگاه سیاسی وقتی می‌خواهد برنامه‌ای اجرا کرده و یا احکامی صادر نماید، تلفن‌ها به کار می‌افتد و اخباری که نباید منتشر گردد نشر داده می‌شود. این کارها را آنها که کاری ندارند و می‌نشینند چایی می‌خورند و بعد «نق» می‌زنند مرتکب می‌شوند و جلوی این دودستگی اقدامات گرفته خواهد شد.[20]

«پاکستان از حقوق ایران در شط حمایت کرد»

جراید امروز کشور نوشتند: دولت پاکستان، متحد ایران در سازمان‌های پیمان مرکزی و سازمان همکاری‌های عمران منطقه‌ای، بدون هیچ گونه قید و شرطی از ایران در اختلافات با دولت عراق بر سر حقوق کشتی‌رانی در اروندرود حمایت کرد و ضمن تأیید سیاست ایران مبنی بر اتخاذ اصل تالوگ در شط‌العرب [اروندرود] اظهار امیدواری کرد که این اختلافات از طریق صلح‌آمیز و مسالمت‌جویانه میان ایران و عراق حل و فصل گردد.
تأیید دولت پاکستان از ایران در دومین شب اقامت نخست‌وزیر ایران در راولپندی، پایتخت پاکستان، در نطق ژنرال محمد یحیی‌خان، رئیس‌جمهوری آن کشور، عنوان گردید و در اعلامیه مشترک ایران و پاکستان، که دیروز در پایان دیدار رسمی سه‌روزه آقای هویدا از پاکستان در تهران و راولپندی انتشار یافت، مجددا تأکید شد.

بازگشت به تهران

آقای امیرعباس هویدا، نخست‌وزیر، و اردشیر زاهدی، وزیر خارجه، و دیگر مقامات عالی‌رتبه سیاسی ایران، که بعد از ظهر سه‌شنبه برای آشنایی و تبادل نظر با رهبری جدید در پاکستان به آن کشور عزیمت کرده بودند، ساعت 10:30 بامداد دیروز پس از ۶۵ ساعت اقامت رسمی در راولپندی، پایتخت موقت سیاسی پاکستان، با هواپیمای شرکت هواپیمایی ملی ایران به تهران بازگشتند.[21]

صفحه اول روزنامه اطلاعات، 27 اردیبهشت 1348

بیشتر بخوانید:

گزارش جنجالی ۲۲ اردیبهشت ۱۳۴۸؛ وقتی گوشت در تهران نایاب و آموزش «طوطی‌وار» شد

روزشمار ۲۸ اردیبهشت ۱۳۴۸؛ از دوئل در اروند تا هشدارهای محرمانه نفتی لنکرانی

پی‌نوشت‌ها:

[1]. علی امینی به روایت اسناد ساواک، ج 1، ص 715.

[2]. عبدالله ریاضی به روایت اسناد ساواک، ص 233.

[3]. آیت‌الله العظمی ناصر مکارم شیرازی به روایت اسناد ساواک، کتاب اول، ص 364.

[4]. آیت‌الله حاج شیخ عبدالرحیم ربانی شیرازی به روایت اسناد ساواک، ص 178.

[5]. اطلاعات، 27 اردیبهشت ۱۳۴۸، صص 1 و 5 و 25؛ آیندگان، 27 اردیبهشت 1348، صص 1 و 12.

[6]. اطلاعات، 27 اردیبهشت ۱۳۴۸، صص 1 و 23.

[7]. همان، صص 1 و 25؛ آیندگان، 27 اردیبهشت 1348، صص 1 و 12.

[8]. اطلاعات، 27 اردیبهشت ۱۳۴۸، صص 1 و 25.

[9]. همان، ص 25.

[10]. همان‌جا.

[11]. همان‌جا.

[12]. همان‌جا.

[13]. همان‌جا.

[14]. همان‌جا.

[15]. به‌رغم گزارش جراید ایران درباره دستگیری و محاکمه وزیر کشور عراق به اتهام مخالفت با اعدام ده نفر، صالح عماش از سال ۱۹۶۸ تا ۱۹۷۰ هم‌‎زمان با منصب وزیر کشور به عنوان معاون نخست‌وزیر فعالیت داشته و از این تاریخ معاون رئیس‌جمهور شد. او در سال ۱۹۷۱ از مسؤلیت‌هایش خلع و به عنوان سفیر در وزارت امور خارجه منصوب شد.
ـ از سال ۱۹۷۱ تا ۱۹۷۴ سفیر در مسکو
ـ از سال ۱۹۷۴ تا ۱۹۷۵ به عنوان سفیر در پاریس
ـ در اواخر اوت ۱۹۷۵ از پاریس به فنلاند به عنوان سفیر نقل مکان کرد و در سال ۱۹۸۵ به طرز مشکوکی فوت کرد.

[16]. اطلاعات، 27 اردیبهشت ۱۳۴۸، صص 1 و 5 و 25.

[17]. همان، صص 1 و 25.

[18]. همان، ص 25.

[19]. همان، ص 5.

[20]. همان، ص 28.

[21]. همان، صص 1 و 23؛ آیندگان، 27 اردیبهشت 1348، صص 1 و 2.

https://iichs.ir/vdcgy39x.ak93t4prra.html