هفده روزی که مسیر موشکی ایران را تغییر داد؛ روایت عبور از بن‌بست وابستگی

پایگاه اطلاع‌رسانی پژوهشکده تاریخ معاصر؛ شکل‌گیری توان موشکی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در دوران دفاع مقدس، از کدام مقطع آغاز شد و نقش شهید سرلشکر حسن طهرانی‌مقدم در رشد و تعالیِ آن را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
بسم الله الرحمن الرحیم. ایجاد توان موشکی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، یکی از شگفتی‌های دوران دفاع مقدس به‌شمار می‌آید؛ چون این قدرت در قرن بیستم، در زمره پیچیده‌ترین و پیشرفته‌ترین ابزارهای دفاعی محسوب می‌شد. ما در ابتدای جنگ تحمیلی، حتی توپخانه مستقل نداشتیم و عمده سلاح سنگینمان خمپاره بود! از همین نقطه، به‌تدریج تلاش کردیم توان آتش سپاه را توسعه دهیم. در عملیات طریق‌القدس، شهید حسن طهرانی‌مقدم ــ که آن زمان در تیپ ۲۵ کربلا خدمت می‌کرد ــ طرحی آورد که به‌جای توپخانه، با خمپاره‌ها «تطبیق آتش» انجام شود. این ابتکار، در آن شرایط بسیار مهم بود و در عملیات هم اثر خودش را نشان داد.

بعد از عملیات فتح‌المبین، تصمیم گرفتیم شهید طهرانی‌مقدم را به‌عنوان فرمانده توپخانه و خمپاره منصوب کنیم تا این بخش را سازمان دهد. فاصله ما تا عملیات بیت‌المقدس، فقط حدود چهل شبانه‌روز بود؛ یعنی نیروهایی که تجربه توپخانه نداشتند، باید در همین مدت کوتاه آموزش می‌دیدند و یک یگان توپخانه تشکیل می‌دادند. آنها در همین زمان کوتاه، کاری را انجام دادند که در شرایط عادی شاید دو سال زمان می‌برد و توپخانه سپاه، عملا در عملیات بیت‌المقدس متولد شد.

چه عاملی باعث شد مجموعه توپخانه سپاه، به سمت تولید موشک حرکت کند؟

ما در دفاع

مقدس، فقط با یک نوع جنگ مواجه نبودیم. جنگِ زمینی، هوایی و دریایی وجود داشت و عراق در ادامه، جنگ شهرها را هم به آن اضافه کرد! مدتی طولانی، مردم ما زیر بمباران و آتش توپخانه عراق بودند و ما به دلیل ملاحظات شرعی و انسانی، به‌سادگی نمی‌توانستیم در برابر این حملات مقابله‌به‌مثل کنیم. سرانجام با اجازه حضرت امام خمینی(ره)، مقابله‌به‌مثل برای حفظ جان مردم در دستور کار قرار گرفت؛ البته تأکید بر این بود که تا حد امکان، مراکز نظامی و اقتصادی هدف قرار گیرند و به مردمِ عادی آسیبی نرسد. در این مرحله متوجه شدیم که بُرد توپخانه، برای مقابله با موشک‌ها و بمباران‌های عراق کافی نیست. ابتدا به فکر ساخت یک توپ دوربرد افتادیم، اما بعد که دیدیم عراق از موشک‌های اسکاد و فراگ استفاده می‌کند و ممکن است شهرهای عمقی‌تری مانند تهران را نیز مورد هدف قرار دهد، تصمیم گرفتیم به سمت تهیه و سپس ساخت موشک برویم. اینجا بود که نقش شهید طهرانی‌مقدم و گروه او، اهمیت بیشتری پیدا کرد.

شهید طهرانی‌مقدم، چطور وارد مأموریت راه‌اندازی یگان موشکی شد؟

برای راه‌اندازی این توان، ابتدا از چند کشور کمک گرفتیم. حدود سی فروند موشک از لیبی وارد ایران شد، اما مشکل فقط نداشتن موشک نبود؛ ما باید شیوه استفاده، تعمیر و نگهداری آنها را هم یاد می‌گرفتیم. به همین دلیل یک گروه سیزده‌نفره به سرپرستی شهید طهرانی‌مقدم را برای آموزش به سوریه فرستادیم. آنها آموزش دیدند و پس از بازگشت، یگان موشکی سپاه در کرمانشاه مستقر شد. در دی‌‌ماه ۱۳۶۳، عملا هم موشک داشتیم، هم نیروهای آموزش‌دیده و هم سکوی پرتاب و از اینجا، راه‌اندازی جدی جریان موشکیِ سپاه آغاز شد. اولین موشک را هم به‌جای بغداد، به کرکوک زدیم تا به صدام بفهمانیم ایران ابزار مقابله دارد و شاید حملات به شهرهای ما را متوقف کند، اما وقتی حملات ادامه پیدا کرد، بغداد را هدف قرار دادیم. نخستین موشک، به بانک مرکــزی رافدین ــ که قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین بانک

دولتی عراق بود ــ اصابت کرد و پس از آن نیز موشک‌ها به اهداف مشخصی در بغداد اصابت کردند. صدام سرانجام فهمید که ایران توان پاسخ موشکی پیدا کرده است و جنگ شهرها را متوقف کرد.

نقطه عطف دیگرِ مسیر تولید موشک، زمانی بود که ایران مجبور شد روی پای خودش بایستد. این مسیر، به چه شکل طی شد؟

ما خیلی زود به این نتیجه رسیدیم که وابستگی به دیگران نمی‌تواند ادامه پیدا کند. در مقطعی، نیروهای لیبیایی ۲۵ قطعه حساس مربوط به موشک و سکوی پرتابِ ما را برداشتند و به سفارتخانه بردند و از ادامه همکاری خودداری کردند! در چنین شرایطی، شهید طهرانی‌مقدم و نیروهایش وارد عمل شدند. آنها طی هفده روز، سایت پرتاب و خود موشک‌ها را آماده و عملیاتی کردند. این اتفاق برای ما بسیار مهم بود؛ چون نشان داد نیروهای ایرانی می‌توانند دانش و فناوری پیچیده موشکی را خودشان یاد بگیرند، مشکلات آن را حل کنند و به مرحله عملیات برسانند. همین محدودیت‌ها و سنگ‌اندازی‌ها باعث شد حرکت ما از استفاده از موشک‌های وارداتی به سمت ساخت موشک شتاب بگیرد.

اگر بخواهید نقش شهید طهرانی‌مقدم را در این دستاورد به‌ صورت دقیق‌تر ارزیابی کنید، وی را چگونه توصیف خواهید کرد؟

این دستاورد، حاصل کارِ یک تیمِ قوی بود. جوانانی پاک، انقلابی و مخلص که داوطلبانه وارد میدان شدند؛ شهید حسن طهرانی‌مقدم، شهید شفیع‌زاده، شهید زاهدی، شهید حاجی‌زاده، شهید یزدانی و...، در این مجموعه حضور داشتند. اینها ابتدا توپخانه سپاه را بنیان گذاشتند و بعد وارد سیستم موشکی شدند. شهید طهرانی‌مقدم، در نقطه کانونیِ این تیم قرار داشت و نقش محوری ایفا می‌کرد. به عقیده من، در دوران جنگ نهالی کاشته شد که نخستین میوه‌هایش را همان زمان چیدیم، اما ثمرات اصلی آن بعدها آشکار شد. امروز وقتی به آن مسیر نگاه می‌کنیم، می‌بینیم آنچه در دل دفاع مقدس شکل گرفت، تنها یک یگان نظامی نبود؛ یک شجره طیبه بود که بعد از آن دوره رشد کرد و ثمرات بیشتری داد. اکنون توان موشکی ایران، یکی از مهم‌ترین ابزارهای دفاعی و نظامی کشور و عاملی برای افزایش قدرت بازدارندگی و امنیت ملی است و بخش مهمی از ریشه‌های این دستاورد را باید در تلاش‌های شبانه‌روزی شهید طهرانی‌مقدم و یارانش در سال‌های دفاع مقدس جست‌وجو کرد.

پرونده شهید سرلشکر حسن طهرانی‌مقدم

https://iichs.ir/vdceno8w.jh8pxi9bbj.html

«رضایت ولی فقیه»، برای او مهم‌ترین مسئله بود

ستاینده دانش و ارزش امام مجاهدان

او ترجیح می‌داد در گمنامی خدمت کند

آقای بهشتی خبر داد که مجاهدین کمونیست شده‌اند!

واعظ و رهبر نهضت آزادیستان

ایجاد توان موشکی سپاه، از شگفتی‌های هشت سال دفاع مقدس بود