همه اقدامات او، متأثر از اندیشه تقریب مذاهب اسلامی بود

پایگاه اطلاع‌رسانی پژوهشکده تاریخ معاصر؛

از منظر شما، شهید دکتر فتحی شقاقی با دیگر رهبران اسلامی و عربی چه تفاوت‌ها و تمایزهایی داشت؟

بسم الله الرحمن الرحیم. ویژگی ممتاز شهید دکتر فتحی شقاقی در این بود که از ابتدای امر، هدف خود را مشخص کرد و همه وجود و زندگی‌اش را وقف آن نمود. مقصد وی، بسیج توده‌های مسلمان علیه استکبار جهانی و صهیونیسم بین‌الملل بود. ایشان در این طریق، الگوی خویش را سیره حضرت اباعبدالله الحسین(ع) قرار داد و براساس پیام عاشورا مبارزه می‌کرد. شیوه‌های انقلابی را هم، از حضرت امام خمینی(ره) آموخت و آن روش‌ها را در مبارزات خود پیگیر شد. باید تأکید کنم که شهید شقاقی، به‌شدت تحت تأثیر رهبر کبیر انقلاب اسلامی بود و توانست با پیروی از ایشان، جهادگران راه آزادی قدس را از مهلکه‌ ناسیونالیسم نجات دهد و به الگوی اسلامی رهنمون سازد.

آیا ایشان را ادامه مسیر چهره‌هایی چون حسن البنّا، ابوالعلای مودودی و همگنان آنان قلمداد می‌کنید؟

بله؛ به نظر من شهید شقاقی راه این بزرگان را، که همان خط بیداری اسلامی است، دنبال نمود. کسانی چون ابوالعلای مودودی، سیدجمال‌الدین اسدآبادی، سید قطب و... در تفکر وی مؤثر بودند، اما امام خمینی بیشترین تأثیر را داشت. ایشان همچنین از آثار شهید آیت‌الله سیدمحمدباقر صدر الهام گرفت؛ زیرا کتاب‌های «اقتصادنا» و «فلسفتنا»ی

ایشان، تحول فکری گسترده‌ای را در جهان اسلام پدید آورد. شهید شقاقی هم که در آن موقع یک جوان انقلابی بود، از این آثار نهایت استفاده را کرد و فعالیت‌های آینده خود را نیز، بر اساس آنها سامان داد.

اشاره کردید که ایشان در پیمودن راه مبارزات خویش، مسیر حسینی(ع) را برگزید. از دیدگاه شما، مختصات این طریق کدام است؟

شناخت اسلام ناب محمدی(ص)، حرکت به سوی تحقق اهداف آن، در عین تکیه بر توده‌های مسلمان و ایثار و فداکاری برای نیل به هدف، از ویژگی‌های این مسیر هستند. شهید شقاقی این ابعاد را به‌درستی درک و سعی کرد، تا آنها را در فلسطین اجرا کند. ایشان مشکلات و نیز راه‌حل‌ها را به‌درستی می‌شناخت و درک می‌کرد. از جمله شیوه همیشگی استکبار و دشمنان اسلام و مسلمین، همانا ایجاد تفرقه بین شیعه و سنی است؛ دشمن همواره از این حربه استفاده کرده و متأسفانه در برخی از موارد هم موفق بوده است. شهید شقاقی به‌درستی تشخیص داد که این یک تله است و سعی کرد با نوشتن جزوات جالب و ایراد سخنرانی‌های شیوا، اذهان شیعیان و اهل تسنن را روشن کند که گرفتار این بازی خطرناک نشوند و در کنار هم با صهیونیسم و استکبار مبارزه کنند. بی‌شک ایشان در دوره ما، از گشایندگان این طریق به‌شمار می‌آید.

دیدگاه شهید دکتر فتحی شقاقی در باب تقریب مذاهب اسلامی چه بود؟

زمانی که مجمع تقریب مذاهب اسلامی شکل گرفت، فرصتی پیش نیامد تا از وجود دکتر فتحی شقاقی استفاده شود، ولی کاملا مشخص بود که ایشان تحت‌تأثیر تفکر دارالتقریبِ قاهره است و به رهبران آنجا علاقه زیادی دارد. آشکارا می‌شد مشاهده کرد که همه حرکات وی متأثر از تفکر تقریبی است و برای تحقق آرمان‌های این رویکرد، اهمیتی فراوان قائل است. کاملا مشخص بود که روح حاکم بر تعلیمات اسلامی را درک کرده است. آیین

مقدس ما، نه تنها به دنبال نزدیک کردن مذاهب اسلامی به یکدیگر، که به دنبال جذب ادیان دیگر نیز هست. به نظر بنده دعوت به اخوت و وحدت اسلامی، مستلزم دعوت به تقریب مذاهب اسلامی است. شهید شقاقی هم، اهمیت این موضوع را به‌درستی درک کرد و کتابی نیز در این زمینه نوشت، که ما آن را در زمره انتشارات مجمع تقریب مذاهب اسلامی قرار دادیم.
در واقع شهید شقاقی، نخستین کسی بود که پیام انقلاب اسلامی را به کشورهای منطقه رساند. او که پیرو صدیق امام خمینی بود، با توجه به حقیقت انقلاب اسلامی، بیداری اسلامی را گسترش و جهان اسلام را به آینده‌ای روشن نوید داد. ایشان توانست در پی این رویداد بزرگ به رهبری امام راحل و مانند آن بزرگوار، رهبری احساسات توده‌های مسلمان و فلسطینی را به‌دست بگیرد. ما صمیمانه آرزو می‌کنیم که روحیه شهید شقاقی، در دل و وجدان همه توده‌های مسلمان زنده شود و همه متوجه شوند که اسلام تنها راه نجات بشر است.

به عنوان شخصیتی صاحب‌نظر، نگاه شما به جنبش‌های اسلامیِ موجودِ منطقه چیست؟

برخی از آنها فقط یک حرکت اصلاحی هستند، اما برخی تنها جریانات فکری‌اند و به تحرک سیاسی نیز گرایش نشان می‌دهند؛ برخی هم، متأثر از تفکرات سلفی و تا حدودی متحجرند. برخی کاری به تربیت فکری ندارند و تنها به دنبال حرکت‌های عملی و جهادی هستند. به نظر من حرکت «جهاد اسلامی فلسطین» از افراط و تفریط به دور بود؛ هدف را درست و دقیق تشخیص داد و فکر و عمل را پا به پای هم پیش برد. امثال شهید شقاقی، در این حوزه تلاش فراوان کردند. آنان طرح‌های سازشکارانه را رد و پیروان خود را تربیت فکری و عملی کردند و دقیقا به همین دلیل هم ماندگار شدند.
فکر می‌کنم شهید شقاقی پس از آنکه از حرکت‌هایی چون حزب‌التحریر و امثالهم ناامید شد، جنبش جهاد اسلامی را پدید آورد. جریان اخوان‌المسلمین هم به‌رغم همه گستردگی، از نظر ایشان جنبش و تحرک مطلوب را نداشت؛ لذا تأسیس این گروه پس از شناخت تمامی این تشکل‌ها، انتخاب دقیقی بود و فداکاری زیادی را می‌طلبید که انصافا وی از هیچ تلاشی در این مسیر دریغ نکرد.

پرونده شهید دکتر فتحی شقاقی

https://iichs.ir/vdciyqar.t1aqv2bcct.html

فراخوان جذب نیروی متخصص در پژوهشکده تاریخ معاصر

ارائه نشدن اندیشه‌های دکتر، ظلم بزرگی به اوست

در شعری گفت: ای فلسطین، تمام حروفت مرا می‌خوانند!

او میان قرآن و سِلاح، پُل زد

یا مرگ، یا خمینی