همه مبارزان، با او در ارتباط بودند

«تبارِ شهید آیت‌الله مهدی شاه‌آبادی و نسبت آن با مبارزات دینی» در گفت‌وشنود با قاسم تبریزی؛

پایگاه اطلاع‌رسانی پژوهشکده تاریخ معاصر؛

در آغاز مناسب است قدری به پیشینه خاندانی شهید آیت‌الله مهدی شاه‌آبادی بپردازید.

بسم الله الرحمن الرحیم. شهید آیت‌الله حاج شیخ مهدی شاه‌آبادی، فرزند آیت‌الله العظمی حاج میرزا محمدعلی شاه‌آبادی، فقیه، اصولی، فیلسوف، عارف و از مراجع بزرگ تقلید معاصر بود. پدربزرگ ایشان آیت‌الله حاج شیخ محمدجواد اصفهانی نیز، از علمای بانفوذ و برجسته اصفهان در دوره ناصرالدین‌شاه قاجار بود؛ که امر به معروف و نهی از منکر را در مرحله عمل نیز واجب می‌دانست؛ هم از این روی شاه به درخواست حاکم وقت اصفهان، ایشان را از اصفهان به تهران تبعید کرد. ایشان در تهران هم دست از مبارزه با منکرات نداشت و بارها با حکومت به رویارویی رسید. از شش فرزند ذکور آیت‌الله شیخ محمدجواد اصفهانی، سه نفر معمم و در حد مرجعیت بودند و لذا از هر نظر، خانواده بزرگ و برجسته‌ای به‌شمار می‌آمدند.
اما آیت‌الله العظمی حاج میرزا محمدعلی شاه‌آبادی، هم‌زمان با تبعید پدر به تهران، در محضر آیات: میرزا حسن آشتیانی و میرزا ابوالحسن جلوه به تلمذ پرداخت؛ سپس به نجف عزیمت کرد و در محضر آیات عظام میرزا محمدتقی شیرازی و آخوند ملا محمدکاظم خراسانی، به تحصیل فقه و اصول پرداخت. پس از هشت سال اقامت در عراق و به دلیل بیماری مادر، از نجف به تهران بازگشت و در محله شاه‌آبادِ پایتخت، فعالیت‌های علمی و تبلیغی خود را آغاز نمود. آیت‌الله شاه‌آبادی از سال 1919 و در ماجرای قرارداد وثوق‌الدوله، در کنار علمای تهران وارد میدان مبارزه شد. ایشان در راستای آشنایی همه طبقات با مبانی دینی و احکام شرعی، فعالیت‌های گسترده‌ای را آغاز کرد. اولین کار ایشان این بود که برای تربیت کودکان و نوجوانان، منزل خود را «کانون تربیت نوباوگان» کرد و به این شکل، در برابر

مدارس تأسیس‌شده توسط بیگانگان واکنش نشان داد. از دیگر فعالیت‌های ایشان، تأسیس صندوق قرض‌الحسنه بود که با همراهی تجار متدین بازار و معتمدین متمکن راه‌اندازی شد و در حد خود، بخشی از مشکلات مردم را حل می‌کرد. ایشان پس از سپری شدن چند سال، در میان علمای تهران موقعیتی ممتاز پیدا کرد.

امام خمینی، بنیان‌گذار جمهوری اسلامی، چه دروسی را نزد آیت‌الله العظمی شاه‌آبادی فراگرفتند؟

حضرت امام در 25، 26 سالگی، فلسفه خوانده و به دنبال استاد عرفان عملی بودند. برادر مرحوم شاه‌آبادی به نام حاج میرزا محمدصادق، همدرس امام بود و از این طریق، ایشان با استادِ خویش آشنا می‌شوند. استاد پس از کمی صحبت با امام متوجه می‌شوند که ایشان ظرفیت مباحثی چون عرفان نظری و عملی را دارند و همراه دو یا سه شاگرد دیگر، برای ایشان درسی را شروع می‌کنند. این نکته هم در خورِ توجه است که آقای شاه‌آبادی غیر از مقام علمی، در مسائل سیاسی هم ورود و شجاعت عجیبی داشت و این ویژگی هم، برای امام بسیار جذاب بود. رهبر کبیر انقلاب تا آخر عمر، هر بار که از این استاد گران‌مایه یاد می‌کردند، تعبیر «روحی له الفداء» را برای وی به‌کار می‌بردند.

کارنامه سیاسی شهید آیت‌الله مهدی شاه‌آبادی، واجد چه خصوصیاتی است؟

بیشتر می‌توان گفت که شهید آیت‌الله مهدی شاه‌آبادی، یک چهره سیاسی و انقلابی بودند؛ یعنی برجسته‌ترین ویژگی ایشان، مبارزات سیاسی‌ تحت رهبری استادش حضرت امام بود. ایشان از شاگردان امام در فقه و اصول و مانند بسیاری از بزرگان از جمله: آیت‌الله خامنه‌ای، آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، آیت‌الله مهدوی کنی و...، از سال 1342 در شمار فعالان نهضت اسلامی قرار گرفت. به دلیل اقتضائات مبارزه در دوران رژیم پهلوی، بسیاری از جزئیات فعالیت‌های ایشان و دیگر مبارزین ثبت و ضبط نشده، که البته امری عادی به‌شمار می‌آید. شهید به عنوان یک خطیب، در منابرِ وعظ حضور داشت و سخنرانی می‌کرد. مسجد ایشان در منطقه رستم‌آباد شمیران، در کنار مسجد هدایت به مدیریت آیت‌الله سیدمحمود طالقانی، مسجد قبا به مدیریت شهید آیت‌الله محمد مفتح و مسجد جلیلی به مدیریت آیت‌الله محمدرضا مهدوی کنی، در روند انقلاب حضور و فعالیت‌های

مؤثری داشت. شهید شاه‌آبادی با گروه «فجر اسلام» نیز همکاری می‌کرد و یا به عبارت بهتر، اعضای فجر اسلام از رهنمودهای ایشان استفاده می‌کردند. از دیگر فعالیت‌های ایشان، عضویت در جامعه روحانیت مبارز تهران بود؛ که تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی یک تشکل مخفی به‌شمار می‌آمد و براساس نظم ویژه‌ای به فعالیت می‌پرداخت. شهید یکی از اعضای اصلی این تشکل بود و همه به نوعی، کارشان به ایشان مربوط می‌شد.
در بین مجموعه «یاران امام به روایت اسناد ساواک» که از سوی مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات منتشر شده، یک جلد نیز به شهید شاه‌آبادی اختصاص یافته است؛ که محتوایی افزون بر پانصد برگ از اسناد پرونده ایشان را در خود دارد و حجم گسترده‌ای از فعالیت‌های مبارزاتیِ آن بزرگوار را نشان می‌دهد. شهید هم‌زمان با حوزه‌های علمیه، روحانیت، مساجد، دانشگاه‌ها، بازار و گروه‌های مختلف مبارز ارتباط داشت و چندین بار نیز دستگیر و یک بار هم تبعید شد.

ـ تعداد اسناد ساواک: بیش از ۵۰۰ برگ
ـ تشکل‌های تحت هدایت: فجر اسلام، جامعه روحانیت مبارز
ـ مساجد محوری: رستم‌آباد شمیران، هدایت، قبا، جلیلی
ـ ویژگی بارز: توانایی ارتباط هم‌زمان با دانشگاه، بازار، روحانیت
و اقلیت‌های مذهبی (دراویش بانه)

آیا می‌توان ایشان را به مثابه پُل و رابطی میان گروه‌های مختلف سیاسی محسوب کرد؟

همین طور است؛ به عنوان نمونه ایشان وقتی به شهر بانه تبعید می‌شود، ابتدا اقدام به تعلیم قرآن به نوجوانان می‌کند. تعدادی جزوه دینی را به کتابخانه شهر می‌دهد و تعدادی را نیز بین نوجوانان توزیع می‌نماید. با علمای شهر، ارتباط برقرار می‌سازد و به مساجد آنها می‌رود. حتی با دراویش منطقه نیز، مرتبط می‌شود. خلاصه در مسیر مبارزه، لحظه‌ای را هدر نمی‌دهد و هم از این روی، کار ایشان بازده فراوانی داشته است.

به اسناد پرونده شهید شاه‌آبادی اشاره‌ای داشتید؛ از مجموعه آنها چه استفاده‌ای می‌توان کرد؟

درسی که می‌توان از آنها گرفت این است که اگر فردی که مبانی عقیدتی، آرمان‌ها و ایدئال‌هایش برگرفته از وحی و آموزه‌های دینی اسلام است،‌ مسیر روبه‌رو را به‌درستی بشناسد، طبعا می‌داند که از زندگی خود چگونه استفاده کند. ایشان با آن مقام علمی و اجتماعی والا، کسر شأن خود نمی‌دید که برای کسبه بازار صحبت کند و در واقع همه عمر خود را صرف اقشار مختلف مردم نمود.

پرونده شهید آیت‌الله مهدی شاه‌آبادی

https://iichs.ir/vdcipqar.t1aqr2bcct.html

اقدام فوری متقاضیان آزمون در صورت عدم دریافت لینک ثبت‌نام نهایی

جزئیات زمان‌بندی، ساعات برگزاری و نحوه دریافت کارت آزمون استخدامی پژوهشکده تاریخ معاصر

غول انرژی که تقدیر عربستان و آمریکا را به هم گره زد

کالبدشکافی قدرت در دوحه

او می‌دانست که راه حل مشکل فلسطین، مذاکره با دشمنان نیست