او امتیازاتی فراوان داشت که معمولا در یک فرد جمع نمی‌شود

پایگاه اطلاع‌رسانی پژوهشکده تاریخ معاصر؛
آشنایی و مراوده شما با زنده‌یاد آیت‌الله محی‌الدین حائری شیرازی، چه سیری را پیمود؟
بسم الله الرحمن الرحیم. بنده در شروع طلبگی، یک سال و نیم در مدرسه آیت‌الله دستغیبِ شیراز درس خواندم و به این شهر نیز علاقه‌مند بودم، اما آغاز آشنایی من با مرحوم آیت‌الله حائری شیرازی (قدس سره)، به روزهای اولی برمی‌گردد که به قم آمدم و در سال 1355 در مدرسه منتظریه معروف به مدرسه حقانی، شروع به تحصیل کردم. آقای حائری، استاد عقاید من بودند. مبحَث اعتقادی ایشان، با توجه به مسائل فکری آن دوره، «انسان‌شناسی» بود. من با کمک آقای آشتیانی، دروسشان را تقریر می‌کردم و خدمتشان می‌دادم. بعد هم بخشی از کتاب شرح لمعه را در محضرشان خواندم. اولین باب از شرح لمعه‌ را که نزد ایشان فرا گرفتم، کتاب جهاد بود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و شهادت آیت‌الله دستغیب، آیت‌الله حائری از سوی حضرت امام به امامت جمعه شیراز منصوب شدند؛ لذا گاهی که به شیراز می‌رفتم، به محضرشان می‌رسیدم. ارتباط بنده، پدر و برادرم با ایشان، هیچ‌گاه قطع نشد و همواره مشمول عنایت و محبت همیشگی آن بزرگوار بودیم. چند بار هم در جبهه‌ها، در خدمتشان بودم. ایشان علاقه خاصی به پدرم داشتند و گاهی که از زادگاه ما (ابرقو) عبور می‌کردند، به منزل پدرم می‌رفتند. هنگامی که ایشان پس از استعفا از امامت جمعه شیراز به قم آمدند، با جمعی از دوستان از ایشان درخواست کردیم که درس تفسیر برگزار و با نگاه لطیف و موشکافانه خود، ما را از

لطایف قرآن بهره‌مند کنند. ایشان تفسیر سوره یوسف را شروع کردند و جمعی از فضلا هم در آن شرکت می‌کردند، تا زمانی که بیماری‌شان شدت گرفت و چندی بعد از دنیا رفتند.

با توجه به این سابقه طولانی، ارزیابی شما از خصال و ویژگی‌های برجسته ایشان چیست؟
آیت‌الله حائری، یک عالم ذوا‌لفنون بودند و فقط یک متکلم یا فقیه یا محدث یا فیلسوف نبودند. ایشان کاملا به علومِ ادبیِ عربی و فارسی تسلط داشتند و مثلا شروح ایشان بر دیوان حافظ، بسیار جذاب است. در عین حال، ایشان با علومی چون: ریاضی، اقتصاد، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی و... آشنایی داشتند و در بسیاری از آنها صاحب‌نظر بودند. آرای ایشان درباره نظام بانکداری اسلامی و به‌ویژه مسئله ربا، جامع و بدیع هستند. ایشان هرگز ادعای فضل نمی‌کردند، ولی انصافا آدم فاضلی بودند. ایشان صرفا دانشمند نبودند، بلکه به تعبیر رهبر معظم انقلاب، یک اندیشمند و متفکرِ روزآمد بودند. در تدریس هم، نظم و دسته‌بندی‌های خاصی داشتند و به همین دلیل، بیاناتشان بهتر به یاد انسان می‌ماند. به نظر بنده مهم‌ترین رمز این توفیقات نیز، تعبد و اخلاق ایشان بود. ایشان در اکثر علوم صاحب‌نظر بودند، اما اخلاق حسنه‌شان، مهم‌ترین رمز موفقیتشان بود. یک عالمِ عارف و اهل ریاضت بودند. در عین زهد و تقوا، رویکردی انقلابی داشتند و در وسط میدان بودند. تکلیف‌محوری، خصلت دیگرشان بود؛ یعنی حساب نمی‌کردند که تعداد شاگردانشان چند نفر است و باید چه درسی را بگویند و چه درسی را نگویند، بلکه برای هر موضوعی که از ایشان دعوت می‌شد که درس بدهند، بدون توجه به تعداد شاگردان، می‌آمدند و تدریس می‌کردند. ایشان گاهی به کفشداری حرم حضرت معصومه(س) می‌رفتند و کفش‌های زائرین را می‌گرفتند و تحویل می‌دادند! می‌فرمودند: «خدمت در حرم مطهر، هم می‌تواند سخنرانی باشد، هم کفشداری؛ هر دو سبب عزت و سربلندی انسان می‌شوند!». در مجموع، ارزش‌های علمی و عملی فراوانی اندوخته بودند که در نگاه کلی، معمولا در یک نفر جمع نمی‌شود.

اشاره کردید که در درس تفسیر آیت‌الله حائری شرکت می‌کردید. ایشان در تفسیر، چه رویکردی داشتند؟
در درس تفسیر آقای حائری نیز، انسان‌شناسی موج می‌زد. ایشان طریق سعادت و رستگاری را خداشناسی و طریق خداشناسی را انسان‌شناسی می‌دانستند؛ لذا برداشتشان از اکثر آیات قرآن این بود که مصحفِ

شریف برای هدایت انسان‌ها نازل شده است و لذا باید ابتدا انسان را شناخت تا بتوان طریق هدایتِ موردِ نظرِ قرآن را دریافت. این مبنا باعث شده بود در همه موضوعات، برداشت‌های لطیفی داشته باشند که دیگران نداشته‌اند. علاوه بر این در استفاده از تمثیل‌ها کم‌نظیر بودند و از هر مثالی، بهره علمی می‌بردند. از جمله آیات‌الاحکام را با ذکر مثال و مصداق تبیین می‌کردند. اگر برداشت‌های تفسیری ایشان روزی تدوین و ارائه شود، باب جدیدی در تفسیر و تفهیم قرآنِ کریم گشوده خواهد شد.

حضورِ ایشان در عرصه‌های گوناگونِ انقلاب اسلامی و نظامِ برآمده از آن را چگونه دیدید؟
سال‌های 1350 تا 1356، اوج اختناق نظام ستمشاهی بود. آیت‌الله حائری در آن مقطع، تازه از زندان آزاد شده بودند و طبیعتا از بیانات و کردارشان می‌شد نکات انقلابی را دریافت کرد. در عین حال رعایت‌های هوشمندانه خویش را هم داشتند و فقط در مجالس خصوصی، دیدگاه‌های سیاسی‌شان را مطرح می‌کردند. پس از انقلاب و در دوران دفاع مقدس نیز، حضور ایشان در جبهه‌ها، در راستای تبلیغ و تبیین معارف دینی و جهادی صورت می‌گرفت. ایشان در خطبه‌های نماز جمعه و سخنرانی‌ها هم، بسیج عمومی برای دفاع از کشور را تبلیغ می‌کردند. حضور امثال ایشان در جبهه‌های جنگ، در تقویت روحیه رزمندگان تأثیر به‌سزایی داشت. ایشان در همه ادوار حیاتشان و به‌ویژه در مقطع حضور در جبهه‌ها، به هیچ وجه مقیّد به امور تشریفاتی نبودند و اگر لباس روحانیت بر تن نداشتند، کسی ایشان را نمی‌شناخت و از یک آدم عادی تشخیص نمی‌داد! و نهایتا نکته شاخص و قابل توجه در منش سیاسی آقای حائری، نگاه ایشان به اصل ولایت مطلقه فقیه بود. ایشان خط‌بازی‌ها و جناح‌بندی‌های تند سیاسی را نمی‌پسندید و همواره مدافع نظام اسلامی، ولایت فقیه و حقوق ملت بودند. به نظر ایشان اگر تمام امت اسلامی و البته ملتِ ایران با یکدیگر متحد می‌شدند و تابع ولی فقیه می‌بودند، نجات و پیشرفت کشور تأمین می‌شد و اساسا بسیاری از مشکلات پیش نمی‌آمد.

پرونده آیت‌الله محی‌الدین حائری شیرازی

https://iichs.ir/vdcepx8w.jh8pvi9bbj.html

شهید آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای در آینه تصاویر (بخش پنجم/ آغازین دهه از رهبری ـ 2)

آیت‌الله محمد صدوقی؛ معماری مبارزات دینی از انسداد رضاشاه تا طلوع انقلاب

سرکوب شورش برای تاج و تخت

بخشیدن عمق تمدنی به مبارزات فلسطینی

در کمیته مشترک، سخن گفتن زندانیان با یکدیگر ممنوع بود!

او امتیازاتی فراوان داشت که معمولا در یک فرد جمع نمی‌شود