او در بذل و سخاوت، یگانه بود

پایگاه اطلاع‌رسانی پژوهشکده تاریخ معاصر؛
آشنایی شما با زنده‌یاد آیت‌الله محی‌الدین حائری شیرازی، در چه بستری روی داد؟
بسم الله الرحمن الرحیم. پدر و پدربزرگ من از سال‌های دور و در دوران مبارزه، با مرحوم آیت‌الله حائری شیرازی همدل و همراه بودند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی که ایشان نماینده مجلس و سپس امام جمعه شیراز شدند، این رابطه عمیق‌تر هم شد. پس از درگذشت پدرم، رابطه مستقیم بنده با آقای حائری رو به افزایش رفت و آن بزرگوار هم، همیشه به من لطف داشتند. یکی از آرزوهای ایشان، تأسیس مرکز پژوهش‌های علوم انسانیِ اسلامی بود، که مسئولیت مالی آن را به من سپردند. قرار شد نوارهای سخنرانی ایشان پیاده و مطالبِ آن به شکل موضوعی، تحت عناوینی مانند: اقتصاد اسلامی، مدیریت اسلامی و اخلاق اسلامی استخراج و تدوین شوند.

پدر شما در دوران زندان و تبعیدِ مبارزانِ شیراز، به خانواده‌های آنان رسیدگی می‌کردند. خاطراتِ شما، از این رویداد چیست؟
همین‌طور است. افرادی

چون شهید آیت‌الله سیدعبدالحسین دستغیب، مرحوم آیت‌الله محی‌الدین حائری شیرازی، برادرشان مرحوم آیت‌الله صدرالدین حائری و چهره‌هایی از این دست، توسط پدرم حمایت مالی می‌شدند و کمک‌های مراجع به آنان، از طریق ایشان به خانواده‌هایشان می‌رسید. پدر می‌خواستند که در صورت زندانی یا تبعید شدن سرپرستِ مبارزِ خانواده، همسر و فرزندانشان در مضیقه قرار نگیرند. پدرم به واسطه ارتباط دیرینه‌ای که با حضرت امام خمینی داشتند، در انتخاب آیت‌الله حائری به عنوان امام جمعه و نماینده ایشان در فارس، نقش مهمی ایفا کردند. پدرم در دهه 1360، که آن بزرگوار به‌شدت مورد هجمه مخالفان قرار داشتند، تمام‌قامت از ایشان حمایت نمودند. به‌هرحال و همان‌طور که به اشاره عرض کردم، غیر از پدرم، یکی دو نفر دیگر از اعضای خانواده هم، در دوران مبارزه با ایشان ارتباط داشتند و جلسات مخفیانه متعددی را برگزار می‌کردند.

به نظر شما علت موفقیت آیت‌الله حائری، در ایجاد ارتباط صمیمانه با جوانان و دانشگاهیان چه بود؟
ایشان روحانیِ بی‌بدیلی بودند و به چند زبان مخصوصا انگلیسی، تسلطِ کامل داشتند. یک بار به دعوت دکتر علی‌اکبر ولایتی، پانصد پزشک شیعه از سراسر دنیا به ایران آمدند. ایشان از من خواستند که در شیراز برای آنها برنامه‌ای برگزار کنم. بنده هم از آیت‌الله حائری خواستم که برای این جمع سخنرانی کنند. سالن پر از جمعیت بود و ایشان حدود یک ساعت و نیم، درباره توحید به زبان انگلیسی صحبت کردند!
آقای حائری توانایی خاصی در استفاده از تمثیل داشتند و در این زمینه، انصافا کم‌نظیر بودند. از تمثیلات ایشان، تا کنون چهار جلد کتاب منتشر شده و مورد استقبالِ بسیار قرار گرفته است. خاطرم هست که یک بار در سخنرانی، مثال جالبی زدند و گفتند: «در مرغداری‌های جدید، سیستم آب‌رسانی به شکلی است که هر چه مرغ از آب استفاده کند، آب جدید جایگزین می‌شود و اگر استفاده نکند، آب در یک

آقای حائری توانایی خاصی در استفاده از تمثیل داشتند و در این زمینه، انصافا کم‌نظیر بودند. از تمثیلات ایشان، تا کنون چهار جلد کتاب منتشر شده و مورد استقبالِ بسیار قرار گرفته است. خاطرم هست که یک بار در سخنرانی، مثال جالبی زدند و گفتند: «در مرغداری‌های جدید، سیستم آب‌رسانی به شکلی است که هر چه مرغ از آب استفاده کند، آب جدید جایگزین می‌شود و اگر استفاده نکند، آب در یک نقطه جمع می‌شود و می‌گندد! ما هم به سرچشمه لایزال رحمت الهی وصل هستیم؛ بنابراین باید اهل بذل و بخشش باشیم تا اموال ما نگندند و همیشه تازه و باطراوت باقی بمانند...»

نقطه جمع می‌شود و می‌گندد! ما هم به سرچشمه لایزال رحمت الهی وصل هستیم؛ بنابراین باید اهل بذل و بخشش باشیم تا اموال ما نگندند و همیشه تازه و باطراوت باقی بمانند...». به تناسبِ این مثال باید عرض کنم که خودِ ایشان هم در زمینه بذل و بخشش یگانه بودند و برایشان بزرگ و کوچک هم فرقی نداشت. هر چه را که داشتند، اعم از مال و دانش و توانایی‌های گوناگون، سخاوتمندانه در اختیار دیگران قرار می‌دادند.

توفیقات ایشان در ایجاد ارتباطات اجتماعی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
ایشان در ایجاد ارتباط با مردم، اقشار مختلف و حفظ آن، تبحر خاصی داشتند. از این گذشته، فقط به سخن اکتفا نمی‌کردند و اهل عمل بودند؛ به همین دلیل هم بود که مثلا طرح «فلاحت در فراغت» را با نیّت استفاده از منابع خاکی شیراز و استفاده از منابع آبیِ آن ــ که بخش اعظم آنها هدر می‌رفتند ــ تأسیس کردند. ایشان بارها از مسئولین خواستند که برای بازدید از این طرح بیایند. بنده هم جزء این مسئولین بودم و می‌دیدم که ایشان درحالی‌که دیگران نفس کم می‌آوردند، چگونه سر حال و بانشاط به همه جا سرکشی می‌کنند. ایشان با این طرح، هم ایجاد اشتغال کردند و هم برای کارمندانی که در شرایط عادی نمی‌توانستند برای خود باغ و ملکی بخرند، این امکان را فراهم کردند. البته عده‌ای هم در این میان، شایعه‌پراکنی و مانع‌تراشی می‌کردند. آنها می‌گفتند که ایشان به دنبال منافع خویش است، اما من که از نزدیک شاهد فعالیت‌های ایشان بودم، می‌توانم قسم بخورم که نه ایشان و نه هیچ یک از اعضای خانواده‌شان، ذره‌ای از این پروژه سود نبردند. وضع مالی آقای حائری در تمامی ادوار حیات و به‌ویژه در این اواخر، که بسیار معلوم و محدود بود.

زنده‌یاد آیت‌الله حاج شیخ محی‌الدین حائری شیرازی در کنار جمعی از رزمندگان در دوران دفاع مقدس (دهه 1360)

رابطه آیت‌الله حائری با دولت‌ها، بر چه اساسی تنظیم می‌شد؟
ایشان با همه مسئولان، روابط تعریف‌شده‌ای داشتند و همواره هم سعی می‌کردند بین آنها وحدت ایجاد کنند. به عبارت دیگر سعی داشتند زمینه‌های سوءتفاهم و اصطکاک را از بین ببرند. من یک بار در دوره وزارت خانم دکتر وحید دستجردی، به دلیل دخالت‌های نادرست استعفا دادم و خانه‌نشین

مبارزه با ربا، از دغدغه‌های مهم ایشان بود و در هر مناسبتی، این نکته را اظهار می‌کردند. در یکی از نماز جمعه‌ها از مردم خواستند علیه ربا شعار بدهند که اقدام بی‌سابقه‌ای بود! ایشان معتقد بودند که پول، جز وسیله تبادل بودن، نباید شأن دیگری داشته باشد و صِرفِ اینکه نام‌هایی چون عقود اسلامی از قبیل مضاربه، مساقات و امثالهم را روی عملیات بانکی بگذاریم، موضوع بانکداری ربوی را حل نکرده‌ایم و اقتصادمان به صرف داشتن پسوند اسلامی، اسلامی نخواهد شد. ایشان معتقد بودند که ربا، کمر اقتصاد ما را خواهد شکست

شدم! آقای حائری به محض آنکه خبردار شدند، با خانم دکتر تماس گرفتند و صحبت و مشکل را حل کردند. ایشان از هیچ تلاشی، برای بهبود روابط اِبا نداشتند.

شما در دوره‌ای نسبتا طولانی، پزشکِ معالجِ ایشان بودید و مسائل مربوط به سلامتی‌شان را پیگیری می‌کردید. دراین‌باره، توضیحاتی ارائه کنید.
بله، بنده همیشه مسائل پزشکیِ ایشان را دنبال می‌کردم. آیت‌الله حائری در اواخر عمرشان اصرار داشتند که به قم بروند، اما تیم پزشکی موافق نبودند و می‌گفتند که ایشان باید تحت مراقبت دائمی باشند. سرانجام من توانستم با تکمیل روندِ درمان، سایر پزشکان را متقاعد کنم که اجازه دهند ایشان بر اساس میل خود رفتار کنند. آقای حائری در بسیاری از زمینه‌های دارویی هم، صاحب نظر بودند و می‌گفتند: «حتی غربی‌ها هم از زندگی فست‌فودی و بی‌تحرک خسته شده و به مضار آن پی برده‌اند، ولی ما همچنان سعی می‌کنیم از آنها پیروی کنیم!». همین درک مناسب، در حد خود به تسهیل روند درمانشان کمک می‌کرد.

و سؤال پایانی اینکه مهم‌ترین دغدغه‌های آیت‌الله حائری در زمینه علوم انسانیِ اسلامی چه بود؟
مبارزه با ربا، از دغدغه‌های مهم ایشان بود و در هر مناسبتی، این نکته را اظهار می‌کردند. در یکی از نماز جمعه‌ها از مردم خواستند علیه ربا شعار بدهند که اقدام بی‌سابقه‌ای بود! ایشان معتقد بودند که پول، جز وسیله تبادل بودن، نباید شأن دیگری داشته باشد و صِرفِ اینکه نام‌هایی چون عقود اسلامی از قبیل مضاربه، مساقات و امثالهم را روی عملیات بانکی بگذاریم، موضوع بانکداری ربوی را حل نکرده‌ایم و اقتصادمان به صرف داشتن پسوند اسلامی، اسلامی نخواهد شد. ایشان معتقد بودند که ربا، کمر اقتصاد ما را خواهد شکست! امروزه ما به‌عینه، آثار بانکداریِ ربوی را در تمام جنبه‌های زندگی خود ملاحظه می‌کنیم. ایشان حتی در لحظات پایانی عمرشان هم، درباره این موضوع هشدار و تذکر دادند. متأسفانه کسی به هشدارهای ایشان و همگنانشان توجه نکرد و امروز عوارض وخیم و پیچیده این بی‌توجهی، گریبان اقتصاد ما را گرفته است.

پرونده آیت‌الله محی‌الدین حائری شیرازی

https://iichs.ir/vdcc01qi.2bqe48laa2.html

شهید آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای در آینه تصاویر (بخش پنجم/ آغازین دهه از رهبری ـ 2)

آیت‌الله محمد صدوقی؛ معماری مبارزات دینی از انسداد رضاشاه تا طلوع انقلاب

سرکوب شورش برای تاج و تخت

بخشیدن عمق تمدنی به مبارزات فلسطینی

در کمیته مشترک، سخن گفتن زندانیان با یکدیگر ممنوع بود!

او در بذل و سخاوت، یگانه بود