«سیاست انگلستان بیشتر به فریب و اغفال متمایل بوده است تا به دوستی صمیمانه و صداقت در روابط سیاسی»
سید نفیسی
[1]. ا. ج. هوبز باوم،
عصر انقلاب: اروپا 1848-1789، ترجمه علیاکبر مهدیان، تهران، مترجم، 1374.
[2]. در سال ۱۷۹۸، پس از آنکه ناپلئون جزیره مالت را اشغال کرد، بسیاری از شوالیههای مالت به روسیه پناه آوردند. آنان پاول اول را به عنوان گراندمستر انتخاب کردند؛ چراکه او از آنان حمایت میکرد. در این لحظه پاول به سمت انگلستان متمایل شد، اما چندی نگذشت که انگلستان مالت را اشغال کرد و توجهی به اهمیت این موضوع نزد پاول نکرد. این موضوع از جمله دلایل پاول برای همسو شدن با ناپلئون برای حمله به هند شد.
[3]. Roderick E. McGrew,
Paul I of Russia 1754–1801. Oxford: Clarendon Press, 1992, pp 244-281.
[4]. رودی متی و النا آندریوا،
روسها در ایران: دیپلماسی و قدرت در عصر قاجار و پس از آن، ترجمه محسن عسکری جهقی، تهران، مؤسسه انتشارات نگاه، 1401، ص 38.
[5]. سیدجواد طباطبائی تأکید دارد که الحاق گرجستان بخشی از نقشه روسیه برای تصرف سرزمینهایی بود که میبایست راه تصرف هندوستان را باز کند. ن.ک: سیدجواد طباطبائی،
«فصل دوم: ایران در دوره فتحعلیشاه»، مندرج در: کاظم موسوی بجنوردی و دیگران،
تاریخ جامع ایران، ج 12، تهران، مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، 1393، ص 9.
[6]. با آغاز جنگهای اول روسیه علیه ایران، انگلستان به این تعهد خود پایبند نبود.
[7]. سیعد نفیسی،
تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در دوره معاصر، تهران، بنیاد، 1372،
ج 1، ص 122 و
ج 2، صص 44 و 437.
