تاریخ اجتماعی تهران درقرن سیزدهم تهیه و تنظیم: فرهاد قلی زاده

از جمله وسائط نقلیه و سفر قدیم

تخت روان یا هودج: اطاقکی مسقف در دو ذرع و نیم طول و یک در یک ذرع و نیم عرض که با دو شتر یا دو قاطر به جلو و عقبش به میان تیرهای بلندی که به صورت شاسی اتومبیل از زیرش بیرون آمده بود کشیده می شد و در آن می‌توانست تا 4 نفر با لوازم حاجت خواب و خوراک و چای و قلیان زیست بکند. این وسیله شبیه پالکی بود با این تفاوت که بالای آنها با کمانه‌ها و پارچه‌ای مسقّف می‌گردید...
1396/3/17 13:59

نواقلی یا همان عوارضی قدیم

دروازه‌های دوازده‌گانه اطراف شهر ــ به جز دروازه بی‌سقفی که محل عبور ماشین دودی بود ــ تنها مدخل و مخرج آیندگان و روندگان شهر به حساب می‌آمد که از اذان صبح گشوده شده کمی بعد از غروب مسدود می‌گردید و مترددین را لازم بود که فقط در ساعات گشایش آنها رفت و آمد داشته باشند و در ساعات و اوقات غیرمجاز فقط با راضی ساختن دروازه‌بانان و دادن پول چای و دست‌لاف و مانند آن می‌توانستند عبور و مرور بکنند و در غیر این صورت اجبار بود که تا باز شدن آنهاا معطل بشوند.
1396/2/19 11:38

محلات شهر طهران قدیم

محله عودلاجان: محدود به خیابان جلیل‌آباد (خیام) و ارک کاخ گلستان و بیوتات سلطنتی تا ناصریه (ناصر خسرو) و حدود مسجد شاه و شمال بوذرجمهری شرقی و بازار عودلاجان یا بازار کلیمی‌ها و محله کلیمی‌ها و پامنار1 و جنوب خیابان چراغ گاز یا چراغ برق (امیرکبیر) و میدان توپخانه (میدان سپه).
1396/2/19 11:32

مال‌بگیری و خربگیری یکی از مشاغل شرافتمندانه و پردرآمد قدیم طهران؟!

مال‌بگیری و خربگیری

... دروازه‌بانی و نواقلی از مشاغلی بود که کمتر کاری عوایدش به پای آن می‌رسید، لیکن مداخل کلی و برّه‌کشان آنها در مواقعی بود که وضعی فوق‌‌العاده مانند جنگ و سان و رژه و مانور و شاه‌سواری و مثل آن پیش آمده دولت مال‌بگیری1 داشته بخواهد مهمات و قورخانه‌ای حمل و نقل بکند.
1396/2/19 11:27

ماشین دودی یا قطار حضرت عبدالعظیم در طهران قدیم

[ماشین دودی] قطاری بود با لوکوموتیوی بخاری در انحصار یک شرکت بلژیکی که تهران را با 7 تا 14 واگن به شهر ری وصل می‌نمود و چون از دودکش برنجی‌اش دود غلیظی بیرون می‌آمد به آن «ماشین دودی» می‌گفتند.
1396/2/19 11:22

دروازه‌های داخل شهر طهران قدیم

غیر از دروازه‌های 13گانه اطراف شهر که در امتداد خندق‌ها شهر را در محاصره داشتند دروازه‌های دیگری نیز در داخل، یعنی در مرکز شهر، وجود داشت که حدود ارک شاهی و عمارات شاهی و کاخ‌های سلطنتی را از شهر مجزا می‌کرد و عبارت بودند از:...
1396/2/19 10:42

این هم نوع دیگری از شیوه مبارزه با قاچاق، البته در قدیم

عواید دیگری نیز برای دروازه‌‌بانان وجود داشت؛ مثلا به بهانه تفتیش و بازرسی اموال و اشیای مسافران و مکاریان هر زمان شیئی یا اشیایی را مانند پارچه و تریاک و بنگ، قاچاق می‌شمردند و به دستاویز آن به اخاذی و جیب‌کنی می‌پرداختند و وای به حال مسافر و صاحب باری که از پرداخت «پول شیرینی و دست‌لاف» خودداری ورزیده ناخن‌خشکی بکند...
1396/2/17 14:45

دروازه‌های اطراف شهر طهران قدیم

این دروازه‌ها که جز دروازه ماشین دودی، معماری بقیه‌شان با تفاوتهایی شبیه معماری زمان صفویه بود، در زیربنایی به مساحت 100 تا 120 ذرع مربع در عرض 15 و طول 8 ذرع برپا گردیده بود. با این شکل که دهانه‌ای بزرگ در وسط و دو گوشوار در دو طرف داشت...
1396/2/17 14:41

حدود و ثغور طهران قدیم

تهران صورت هشت ضلعی ناقص‌الاضلاعی داشت که با خندقی که به دورش حفر کرده بودند از اراضی اطرافش جدا می‌شد و ارتباط آن با خارج شهر تنها به وسیله دروازه‌ای بود که اطرافش ساخته شده بود.
1396/2/17 14:38

تهران قدیم و سرشماری جمعیت آن

تهران چهل پنجاه سال پیش شهری بود به وسعت تقریبی 21 کیلومتر مربع که تعداد جمعیتش را بین 250 تا 300 هزار نفر تخمین می‌زدند. تعداد دقیق جمعیت شهر از آن جهت معلوم نبود که هنوز آمار و احصائیه معمول نشده، داشتن شناسنامه هم باب نشده بود...
1396/2/17 14:33

قورخانه یکی از اماکن قدیم طهران

«کمی پائین‌تر از این لقانطه [کافه‌ای در ابتدای خیابان باب همایون] اداره قورخانه بود که مرکز اصلی آن در سمت غرب اواسط خیابان با دری بزرگ و جلوخانی نیم‌هلال دیده می‌شد و هنوز هم در و جلوخان و سردر آجری آن برجای می‌باشد و کم و بیش دکان‌های بسته‌ای در ردیف آن که بعضی از آنها که در سال یکی دو ماه جهت فروش خوراکی‌هایی مانند توت تازه...
1395/11/24 14:35

قنبر سیاه

«قنبرسیاه مردی بود زشت سیاه‌چرده با موهایی ژولیدۀ درهم گوریده، مانند سیاههای آفریقایی با قدی متوسط که تابستانها مصالح دزدی و پائیز و زمستان از خرمن‌ها و روستاهای اطراف گندم‌دزدی و جودزدی می‌نمود.
1395/11/24 14:29
20