رضا پهلوی از تولد تا کودتا

ابراهیم حدیدی


در اسفند سال 1256 (1295ق) همزمان با سفر دوم ناصرالدین شاه قاجار به اروپا و زمزمه تشکیل قزاقخانه توسط روسها در ایران، در روستای آلاشت از توابع سوادکوه مازندران کودکی به دنیا آمد که رضا نام گرفت (بعدها انقراض سلسله قاجاریه و تأسیس حکومت پهلوی به دست وی به وقوع پیوست).

 

نام پدر رضا، عباسعلی (سرهنگ فوج سوادکوه) و مادرش زهرا (نوش آ‌فرین) از مهاجرین قفقاز می‌باشد. نوش‌آفرین همزمان با تولد رضا، همسرخود را که در مأموریت تهران بود از دست داد. مرگ عباسعلی و ناسازگاری اعضای خانواده همسرش که تولد این فرزند را بد یًُمن می‌دانستند موجب شد به همراه کودک نوزاد خود از آلاشت به تهران نزد برادر و دیگر اقوام خود مهاجرت نماید. در بین راه در منطقه سرگدوک فیروزکوه به خیال اینکه فرزند نوزاد وی بر اثر سرما و برف شدید فوت نموده است به کاروانسرادار محل تحویل می‌دهد تا پس از فروکش کردن برف او را دفن کند. کودک پس از مدتی مداوا به وسیله یک کاروان دیگر به مادرش برگردانده می‌شود. در نهایت رضا به همراه مادر به تهران بازمی‌گردد و در محله سنگلج در کمال فقر و تهیدستی زندگی می‌کند و بزرگ می‌شود و به یک نوجوان شرور و سرکش تبدیل می‌گردد. برای تهیه نان و گردش زندگی به کارهای مختلف از جمله شاگردی مغازه آهنگری و کارگری در اصطبل خانه سفارت انگلیس گمارده می‌شود و سرانجام در سن 12 سالگی توسط ابوالحسن خان سرتیپ (صمصام) از بستگان خود وارد فوج سوادکوه (از ابوالجمعی علی‌اصغرخان امین‌السلطان صدراعظم) شده و با درجه تابینی (سربازی) شروع به خدمت می‌کند. در سال 1313ق پس از قتل ناصرالدین شاه قاجار فوج سوادکوه برای حفاظت از سفارتخانه و مراکز دولتی به تهران فراخوانده می‌شود. وی در دوران خدمت در قزاقخانه به سرعت رشد نموده و در سال 1318ق، به سرگروهبانی محافظین بانک استقراضی روسیه در مشهد و پس از چندی به وکیل‌باشی گروهان شصت تیر منصوب می‌گردد. نام رضا شصت تیر با وجود درجه گروهبانی در قزاقخانه و در محافل تهران مخصوصاً بین لوطیها معروف می‌گردد. سپس در سال 1324ق به همراه گروه محافظین عین‌الدوله هنگام تبعید ، به فریمان اعزام می‌شود. رضاخان در نزد عین‌الدوله تقرب می‌یابد و به آموختن درس و خواندن و نوشتن می‌پردازد. در سال 1288ش، همراه با سواران بختیاری و ارامنه برای خواباندن شورشها و قیامهای محلی به زنجان، اردبیل و... اعزام می‌شود و در جنگ با قوای ارشدالدوله از خود رشادتها نشان می‌دهد. سپس با درجه یاوری به فرماندهی دسته تیرانداز و نهایتاً در سال 1297ش به فرماندهی آتریاد همدان منصوب می‌گردد. وی در سال 1299 برای سرکوبی قیام میرزا کوچک خان جنگلی به گیلان اعزام می‌گردد.


با خروج قوای روسیه از ایران دولت انگلیس برای کنترل اوضاع و جامه عمل پوشاندن به مطامع خود اقدام به پی‌ریزی کودتای نظامی می‌نماید و برای اجرای این طرح هماهنگی‌های لازم را میان ژنرال ادموند آیرونساید (فرمانده قوای انگلیسی در ایران)، اردشیر جی (جاسوس دولت انگلیس در ایران)، رضاخان فرمانده آتریاد (تیپ) همدان و سیدضیاءالدین طباطبایی مدیر روزنامه رعد ایجاد می‌کند. در نتیجه مذاکرات و هماهنگی‌های به عمل آمده بین سید ضیاء و رضاخان، کودتا در روز سوم اسفند سال 1299ش به وقوع می‌پیوندد و قوای آتریاد همدان بدون کمترین مقاومتی وارد تهران شده و کلیه ادارات دولتی و مراکز نظامی را اشغال می‌کنند و قریب به یکصد تن از رجال، معاریف و روحانیون را بازداشت و زندانی می‌نمایند. احمدشاه، محمدحسن میرزا (ولیعهد) به کاخ فرح‌آباد می‌گریزند و فتح‌الله خان سپهدار رشتی (نخست‌وزیر) به سفارت انگلیس پناهنده می‌شود. سرانجام رضاخان با صدور فرمان احمدشاه به فرماندهی دیویزیون قزاق و وزارت جنگ و سیدضیاءالدین طباطبایی به نخست‌وزیری منصوب می‌گردد.


ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

منابع و مآخذ:


1. دایره‌المعارف تشیع، جلد سوم. بنیاد خیریه فرهنگی شط، تهران، 1371.

2. کیوان پهلوان، رضاشاه از الشتر تا الاشت، تهران، انتشارات آرون، 1383.

3. نجفقلی پسیان؛ خسرو معتضد، از سوادکوه تا ژوهانسبورگ (رضاخان)، تهران، نشر ثالث، 1377.

4. باقر عاقلی، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، تهران، نشر گفتار با همکاری نشر علم، 1380.

تاریخ : 1394/08/05 11:20
  • رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    1956-1ع 
    رضاخان پهلوی نگهبان سفارت هلند در تهران از چپ: رضاخان پهلوی و کنوبل (وزیرمختار هلند در ایران)

  • رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    82-1ع 
    یاور رضاخان پهلوی محافظ منزل عبدالحسین میرزا فرمانفرما به همراه عده‌ای دیگر در کرمانشاه (شخصِ غیرنظامی کنارِ رضاخان؛ محمدولی میرزا فرمانفرمائیان

  • رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    1805-1ع 
    سرهنگ رضاخان پهلوی و جمعی از افسران روسی و ایرانی آتریاد همدان 1. محمود آیرم 2. عبدالله امیرطهماسبی 3. رضاخان پهلوی

  • رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    1791-1ع 
    رضاخان پهلوی (پشتِ مسلسل) فرمانده یگان مسلسل قزاقخانه در کرمانشاه (1293)

  • رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    1793-1ع 
    رضاخان پهلوی فرمانده تیپ مختلط همدان در میان عده‌ای از افسران ایرانی و روسی قزاقخانه، در روز قبل از کودتا 1. رضاخان پهلوی 2. مرتضی یزدان‌پناه 3. ایرج مطبوعی

  • رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    1820-1ع 
    بازدید رضاخان پهلوی (فرمانده آتریاد تهران) از نحوه آموزش مسلسل افراد تحت فرمان خود 1. رضاخان پهلوی 2. مرتضی یزدان‌پناه

  • رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    318-124ط 
    رضاخان پهلوی سردار سپه و وزیر جنگ

  • رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    3701-1ع 
    اردشیر جی (1908)

  • رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    127-1ع 
    ژنرال آیرونساید، ژنرال اسمیت و دو تن از فرزندان عبدالحسین میرزا فرمانفرما از راست: محمدولی میرزا فرمانفرمائیان، ادموند آیرونساید، ژنرال اسمیت و نصرت‌الدوله فیروز

  • رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    1790-1ع 
    رضاخان پهلوی در بامداد روز سوم اسفند سال 1299 چند ساعت پس از کودتا، در کنار اتومبیل مصادره شده نصرت‌الدوله فیروز

  • رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    1826-1ع 
    بازدید رضاخان پهلوی وزیر جنگ از یک مانور نظامی 1. رضاخان پهلوی 2. محمدصادق کوپال

  • رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    530-1ع 
    رضاخان پهلوی (وزیر جنگ) و دو تن از اعضای کابینه کودتا از راست: رضاخان پهلوی، عیسی خان فیض و مصطفی عدل (منصورالسلطنه)

  • رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    1476-124ط 
    سیدضیاءالدین طباطبایی و رضاخان پهلوی (نخست‌وزیر و فرمانده کودتا) و عده‌ای از همکارانش

  • رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    1947-1ع 
    سیدضیاءالدین طباطبایی

  • رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    4898-1ع 
    احمدشاه قاجار، رضاخان پهلوی (وزیر جنگ) و محمدخان امیرعلایی (آجودان احمدشاه)

  • رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    رضا پهلوی از تولد تا کودتا

    495-4ع 
    نایب رضاخان پهلوی و عده‌ای از فرماندهان ارشد قزاقخانه 1. میر پنج حسن خان 2. میرپنج محمدخان (بعدها مطبوعی) 3. سرهنگ حسین قلی خان بیگدلی 4. نایب رضاخان ۵. میرپنج اسکندر خان ارمنی

مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  •  

تماس با ما تماس با ما : 38-22604037(9821+) ارتباط با ماInfo@iichs.ir
کلیه حقوق این سایت متعلق به موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران می باشد.
درج مطالب در سایت لزوماً به معنی تایید آن نیست.
استفاده از منابع این سایت با ذکر ماخذ مجاز است.