ژان اتین ژوستن اشنایدر

ژان اتین ژوستن اشنایدر

دکتر ژان اتین ژوستن اشنایدر، اتریشی الاصل و اهل آلزاس ، از پزشکان ارتش فرانسه بود که در 1310به عنوان پزشک کامران میرزا نایب السلطنه استخدام شد.

 اشنایدر به مدت  پنج سال  از اجزای اداره کل حفظ صحت وزارت جنگ فرانسه به عنوان  مامور رسیدگی امراض وبایی بود که خود تجربه ای مفید برای تبحر در درمان این  بیماری بود. "قریب  هفتصد هزار نفر قشون بری در فرانسه و الجزایر و تونس و سایر متصرفات  آن مملکت بود  و تمام راپورتهای اطبای افواج  یا مریضخانه‌ها نزد من می‌آمد و جمیع احکام متعلق به جلوگیری امراض‌عفونی  (مسری)  از اداره من صادر می شد" . 1  از دیگر فعالیتهای او قبل از سفر به ایران عضویت در  انجمن حافظ الصحه  پاریس ، انجمن اعانه  جنگی در  پاریس ، عضویت در انجمن طب و جراحی  برلن ،  انجمن حفظ الصحه لندن و  انجمن طب و جراحی  مسکو بود .2  این عضویت در مجامع بی شمار  طبی   بر تجربیات او در خصوص بیماریهای واگیر دار و  مسری  افزود.

 

 شرط  کامران میرزا برای استخدام  دکتر اشنایدر این بود که  که تنها سرو کارش با  شخص نایب السلطنه باشد. بر اساس قرارداد  منعقده میان ایران و فرانسه ،دکتر اشنایدر با دستمزد سالانه دو هزار و چهار صد تومان و حق مرخصی و سفر راهی ایران شد . دکتر تلوزان  فرانسوی در این هنگام  پزشک ناصرالدین شاه بود .  محمدحسن خان اعتمادالسلطنه در مورد نخستین ملاقات خود با دکتر اشنایدر می نویسد: "شنیدر  نام حکیم فرانسوی که نایب السلطنه به سالی  دوهزار  تومان برای خودش اجیر کرده به واسطه  طلوزان به حضور رسید . شخص بلند قامت  خوشرویی است و زیاده از چهل سال از عمرش نرفته است . تا ببینم  این شخص  چند نفر از ماها را خواهد کشت." 3  بدبینی اعتمادالسلطنه  خیلی زود  جای خود را به مناسبات دوستانه داد  و هنوز چندی ماهی  از حضور این طبیب فرانسوی در نزد نایب السلطنه نگذشته بود که با  تلاش  اعتمادالسلطنه  به مقام حکیمی شاه رسید: "بیست و چهارم ذی القعده 1311: عصر شارژدافر  فرانسه و دکتر شنیدر  دیدن آمده بودند. شنیدر از برای اظهار  امتنان که او را حکیم شاهش کرده ام آمده بود." 4 با تثبیت وضعیت استخدامش،  خانواده او برای ادامه زندگی به ایران آمدند.5. مترجم اشنایدر در نزد شاه  میرزا محمود خان شیمی، یکی از پزشکان تحصیلکرده در دارلفنون ، بود. در زمان ترور ناصرالدین شاه  که او را از  حضرت عبدالعظیم به  تهران منتقل کردند سه پزشک فرنگی  را  در کاخ گلستان به بالین  شاه متوفی فرا خواندند : تلوزان، مولر و  اشنایدر.

 

 در دوران سلطنت مظفرالدین شاه سمت اشنایدر در مقام  پزشک شاه تمدید و در ضمن دامنه فعالیتش گسترش یافت.  دستمزد ماهانه او برای طبابت شاه  مبلغ  دوهزار و دویست و پنجاه فرانک  تعیین شد.6  یک سال بعد از  استخدام  ،  تقاضای اخراج دکتر هوگو ادکوک ، پزشک انگلیسی دربار و  افزایش دستمزد به مبلغ چهار هزار فرانک را کرد  و به خواسته های او  پاسخ  مثبت داده شد.7 رقابتی که  از زمان ناصرالدین شاه  میان فرانسه و انگلیس وجود داشت.  انگلیس نیز همواره درصدد بود  تا  با استناد به گفته سرجان مالکم از طریق پزشکی  پایه های خود را در دربار ایران   مستحکم کند. 8 ولی در دوره ای    برد با فرانسویها بود و دکتر اشنایدر  هم  در این خصوص موفق شد. 9 در 1316 در  جلسه انتخابات کمیته مدیریت  مدرسه آلیانس تهران، که مجوز فعالیت آن به دوره ناصرالدین شاه باز می گشت ، به ریاست این مدرسه منصوب شد . این مدرسه را آلیانس فرانسه و انجمن آلیانس جهانی اسرائیلی تاسیس و مدیریت می‌کرد. در دوران ریاستش مدرسه فعالیت بیشتری  نسبت به گذشته  داشت. این رونق  مدرسه آلیانس در دوران ریاست  اشنایدر کار را به جایی رساند که او  در نامه‌ای به وزیر امور خارجه فرانسه خود را  بنیانگذار مدرسه آلیانس  خواند.10 اشنایدر در همین دوران موفق شد به دولت فرانسه پیشنهاد دهد که  دانش آموزان فارغ‌التحصیل از مدرسه آلیانس ایران را  دیپلمه فرانسه فرض کند تا آنها بتوانند در  دانشگاههای فرانسه   ثبت نام کنند . دولت فرانسه  این مسئله را پذیرفت به شرط آنکه دانش آموزان مورد نظر چند امتحان بدهند و شهریه بپردازند.11او در  1317 از  ویزوز  فرانسوی ،  برای مدیریت مدرسه آلیانس دعوت به عمل آورد و این شخص دیری نپایید که لژبیداری ایران را به همراه تنی چند تاسیس کرد. با کوشش دکتر اشنایدر تعداد شاگردان مدرسه  آلیانس در 1319 به  هشتاد دانش‌ آموز رسید و در  1322 به صد و سی نفر.12

 

از دیگر اقدامات وی اعزام دانشجویان ایرانی به  دانشگاه  لیون و  اعزام معلمین مدرسه آلیانس به مدرسه لازاریستها ،  و ایجاد شعب مدرسه آلیانس در  شهرهای دیگر ایران  مانند شیراز، تبریز، رشت ، بوشهر و کردستان بود.13 در 1319 مجلسی تحت عنوان شورای معارف تشکیل شد، دکتر اشنایدر نیز یکی از اعضای موثر این شورا بود که  بدون توافق با دیگر اعضای این انجمن  نظامنامه  آن را به  تایید مظفرالدین شاه رساند. از نتایج این  اقدام  اجباری شدن آموزش زبان فرانسه در مدارس دولتی بود. 14یحیی دولت آبادی که خود از اعضای این شورا بود می نویسد:

مجلس شورای معارف تشکیل نشد نگارنده می رود به منزل وزیر علوم  و می پرسد  چرا امروز مجلس منعقد  نشد وزیر اظهار بی اطلاعی  می نماید  میپرسد  مطلب به کجا  کشید  وزیر می گوید  نام اشخاصی نوشته شده. شنیده، شنیدر طبیب فرانسوی به مناسبت آنکه  عضو انجمن  ترجمه  نظامنامه بوده ورق  را برده به نظر  اتابک رسانیده اشخاصی هم انتخاب شده اند که شما جزو آنها هستید ....روز سه شنبه  بیست و پنجم شعبان 1319  بر حسب دعوت وزیر علوم  به مجلس  شورای عالی دولتی معارف میروم و بی آنکه از پیش بدانم همکاران من در آن مجلس  چه اشخاص خواهند بود. اعضای این مجلس از  ایرانیان وزیر علوم  است مخبر السلطنه ،میرزا کریم خان سردار مکرم،... چند نفر از اجزای  دارالفنون  و مدرسه سیاسی و  نگارنده و از اروپاییان  دکتر شنیدر  طبیب شاه ، مسیو هپینیگ[هنبیک]  مشاور عدلیه   مسیو  واشر  رئیس مدرسه فلاحت. ... 15


 

دکتر اشنایدر  که چندان  تمایلی به حضور پزشکان ایرانی در دربار و در کنار خود نداشت از دانشگاه  پاریس تقاضا کرد که پرونده تحصیلی دانشجویان ایرانی رشته پزشکی در فرانسه را برای او  ارسال کنند تا در صورت ضرورت بتواند  از اطلاعات این  پرونده ها استفاده کند.

 

مدت اقامت او در ایران دوازده سال بود. مجلس حفظ الصحه  که در دوره ناصرالدین شاه فعالیت خود را آغاز کرده بود بعد از مدتی  تعطیل شد ، در اوایل سال 1322  بنا به  دستور مظفرالدین شاه در تهران فعالیت خود را مجددا آغاز کرد و ریاست این مجلس بنا به تصمیم  شاه و سلطان عبدالمجید میرزا عین الدوله ، صدراعظم، به دکتر اشنایدر واگذار شد . 16جلسات این  مجلس به ریاست وی هفته ای یک روز و در منزلش که در صاحبقرانیه قرار داشت تشکیل می شد.17 در این جلسات پزشکان سفارتخانه های دیگر نیز حضور می یافتند و مسائلی چون بیماریهای ساری در مناطق مختلف ایران ، مسائل پزشکی و بهداشتی  و  راه حل  برای پیشگیری  به بحث گذاشته می شد .  از دیگر اقدامات وی در این دوره نگارش مقالات اموزشی درباره بیماریهای واگیردار  و راههای جلوگیری از آن در روزنامه تربیت  بود.. در 1320  روزنامه  تربیت اقدام به انتشار ترجمه سخنرانی او در باب احتراز از امراض  کرد. این سخنرانی به زبان فرانسه و در جلسه مدرسه آلیانس از طرف اشنایدر  اجرا شد . روزنامه تربیت  دریغ دانست که این سخنان وی  به فارسی نبوده و برای آموزش  عموم ابنای وطن  اقدام به ترجمه آن کرد:"جناب دکتر شنیدر می گوید  از اختیارات این موضوع مقصود من این بود که بعضی قواعد حفظ صحی را که مناسب  حال طهران است بیان و اظهار نمایم و نخست می خواهم  به شما بفهمانم که این قواعد ساده و خالی از هرگونه اشکال است و به سهولت اجرا می شود  و مبنی بر اطلاعات صحیحه و تجربه کامل می‌باشد."18  

 

اشنایدر در چند شماره روزنامه به  دستور العملهایی برای جلوگیری از شیوع بیماریهای واگیر دار  پرداخت. از دیگر اقدامات او در ایران برپایی آزمایشگاه دارو سازی و دعوت از داروسازی فرانسوی برای تدریس در  دارالفنون  و همراهی شاه در کلیه سفرهایش بود . این داروساز فرانسوی گوستاو لوکنت نام داشت .   اقدام دیگر وی  تاسیس  موسسه واکسن سازی با کمک دیگر پزشکان فرانسوی مانند کوپن و  مورل بود. دکتر اشنایدر  که چندان  تمایلی به حضور پزشکان ایرانی در دربار و در کنار خود نداشت از دانشگاه  پاریس تقاضا کرد که پرونده تحصیلی دانشجویان ایرانی رشته پزشکی در فرانسه را برای او  ارسال کنند تا در صورت ضرورت بتواند  از اطلاعات این  پرونده ها استفاده کند.19  با مرگ مظفرالدین شاه در 1324 ق خدمت دکتر اشنایدر به پایان رسید و پزشکی انگلیسی، دکتر لیندلی ،  به دربارمحمد علی شاه  راه یافت، د کتر اشنایدر در سال  1324/1907ق به فرانسه بازگشت. در 1909 م به عضویت افتخاری  انجمن فرانسه و ایران در آمد. از دیگر اعضای افتخاری این  انجمن   ادوارد براون و مؤیدالاسلام  سردبیر  حبل المتین  بودند ... .20

 

عده ای از پزشکان ایرانی و خارجی معالج مظفرالدین شاه

شماره آرشیو: 325-1ع

کلید واژه ها:
مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  •  

تماس با ما تماس با ما : 38-22604037(9821+) ارتباط با ماInfo@iichs.org
کلیه حقوق این سایت متعلق به موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران می باشد.
درج مطالب در سایت لزوماً به معنی تایید آن نیست.
استفاده از منابع این سایت با ذکر ماخذ مجاز است.